Phòng cháy cho gia đình mùa cúng tháng Bảy: đèn thờ điện, ổ cắm, nến, bình chữa cháy và kế hoạch thoát hiểm
Trả lời ngắn: mùa cúng tháng Bảy, nguồn cháy trong nhà không chỉ là vàng mã mà còn là đèn thờ điện cắm suốt ngày đêm, ổ cắm nối dài giấu sau bàn thờ, nến và chân hương tích dày trong bát hương, và bếp nấu nhiều món ngày rằm. Chuẩn bị một lần dùng được cả năm: kiểm tra dây điện bàn thờ, rút bớt chân hương, đặt một bình chữa cháy ở gần lối ra và học cách dùng, lắp đầu báo khói, và cả nhà biết hai lối thoát cùng một điểm hẹn bên ngoài. Có cháy thì gọi 114.
Khi nói tới an toàn mùa cúng cô hồn, người ta thường nghĩ ngay tới chậu đốt vàng mã ngoài sân. Chuyện đó quan trọng và đã có bài riêng. Nhưng mùa rằm tháng Bảy còn là lúc trong nhà có nhiều nguồn lửa và điện cùng hoạt động nhất: bàn thờ gia tiên thắp nến, đèn thờ sáng suốt đêm, bếp nấu mâm cơm cúng, ngoài cửa có mâm cô hồn. Bài này nhìn vào phần ít được nhắc: những nguồn cháy âm thầm bên trong nhà, và bộ chuẩn bị phòng cháy mà mỗi gia đình có thể làm một lần trước mùa cúng, rồi giữ cho cả năm.
Những nguồn cháy quanh mùa cúng
- Đèn thờ điện: nhiều nhà để sáng ngày đêm, có khi nhiều năm không tắt.
- Ổ cắm nối dài sau bàn thờ: cắm chồng nhiều phích, nằm trong góc khuất, bám bụi.
- Nến: đặt gần hoa giả, phướn, rèm, khung tranh.
- Chân hương tích dày: bát hương lâu ngày đầy chân hương khô, có thể bắt lửa và cháy bùng.
- Bếp nấu đồ cúng: nấu nhiều món một lúc, chảo dầu chiên, người nấu bỏ dở để ra lo mâm cúng.
- Vàng mã: phần dễ thấy nhất, xem bài đốt vàng mã an toàn khi cúng cô hồn.
Bảng nhận diện: nguồn cháy, dấu hiệu, cách xử lý
| Nguồn | Dấu hiệu nguy hiểm | Việc nên làm |
|---|---|---|
| Đèn thờ, dây điện bàn thờ | Phích cắm nóng, vỏ dây nứt, mùi khét, đèn chập chờn | Thay dây, thay ổ, nhờ thợ điện kiểm tra |
| Ổ cắm nối dài | Cắm chồng ổ này vào ổ kia, nhiều thiết bị cùng lúc | Dùng ổ có công tắc và cầu chì, không cắm chồng |
| Nến trên bàn thờ | Gần hoa giả, giấy, rèm; nến cao dễ đổ | Đặt trong cốc thuỷ tinh hoặc đế sâu, cách xa đồ dễ cháy |
| Bát hương | Chân hương khô cao, dày | Rút bớt định kỳ, giữ lớp cát hoặc tro |
| Bếp nấu | Chảo dầu không người trông, khăn lau gần bếp | Không rời bếp khi đang chiên, có nắp vung trong tầm tay |
| Vàng mã | Đốt gần xe, dây điện, mái bạt | Chậu kim loại, xô nước, chỗ thoáng, người trông |
Đèn thờ điện và dây điện phía sau bàn thờ
Bàn thờ thường kê sát tường, phía sau là mớ dây đèn, ổ cắm, có khi thêm đèn nháy, đèn xoay, quạt hương điện. Góc này hiếm khi được lau, bụi bám dày, chuột có thể gặm vỏ dây. Đèn thờ lại thường để sáng liên tục.
- Kéo bàn thờ ra hoặc soi đèn pin xem toàn bộ dây phía sau. Vỏ dây nứt, phích cắm đổi màu, ổ cắm cháy sém là dấu hiệu phải thay.
- Bỏ kiểu cắm chồng ổ nối dài. Một ổ nối dài chất lượng, có công tắc riêng và cầu chì hoặc bộ ngắt quá tải, đủ cho bàn thờ.
- Ưu tiên đèn LED. Đèn LED toả nhiệt ít hơn bóng sợi đốt cũ.
- Không để dây điện đi qua chỗ đặt nến, bát hương.
- Nếu nhà đi vắng nhiều ngày, cân nhắc tắt đèn thờ. Đèn thờ sáng là nếp đẹp, nhưng không có ai phải trông.
Hệ thống điện trong nhà cũ, aptomat hay nhảy, ổ cắm nóng khi dùng: đó là việc của thợ điện, không tự sửa.
Nến, hương và bát hương trên bàn thờ
Bàn thờ thường làm bằng gỗ, có hoa giả, phướn, khung ảnh, có nhà còn treo rèm hai bên. Đặt một ngọn nến cao giữa những thứ đó là đặt lửa giữa đồ dễ cháy.
- Nến đặt trong cốc thuỷ tinh cao hoặc đế sâu. Nến điện là lựa chọn an toàn hơn cho bàn thờ cao, khó với.
- Hoa giả, phướn, rèm cách xa nến và đầu hương.
- Bát hương có lớp cát hoặc tro đủ dày để chân hương đứng vững.
Chân hương tích dày
Dân gian có chuyện bát hương bốc cháy và coi đó là điềm. Thực tế, bát hương lâu ngày tích nhiều chân hương khô, que tre khô dễ bắt lửa từ đầu hương đang cháy, có khi bùng lên thành ngọn lửa nhỏ. Rút bớt chân hương định kỳ là việc nhiều nhà vẫn làm vào dịp cuối năm, và có thể làm thêm trước rằm tháng Bảy, theo nếp nhà mình. Cách cắm và số nén có trong bài thắp mấy nén hương khi cúng cô hồn, cắm thế nào.
Bếp nấu đồ cúng ngày rằm
Ngày rằm tháng Bảy, bếp thường bận rộn hơn mọi ngày: mâm cơm gia tiên, nồi cháo cô hồn, xôi chè, đồ chiên. Nhiều vụ cháy trong nhà bắt đầu từ bếp không người trông.
- Không rời bếp khi đang chiên, rán. Nếu phải ra ngoài lo mâm cúng, tắt bếp trước.
- Khăn lau, giấy, túi nilon để xa bếp.
- Luôn có một nắp vung vừa chảo ở ngay cạnh.
Khi chảo dầu bốc cháy
- Tắt bếp ngay nếu với tới an toàn.
- Đậy kín bằng nắp vung hoặc chăn chữa cháy để ngạt lửa.
- Tuyệt đối không đổ nước vào chảo dầu đang cháy. Nước gặp dầu nóng làm dầu bắn tung, lửa bùng lớn.
- Không bê chảo đang cháy chạy ra ngoài.
- Để nguyên chảo đậy kín tới khi nguội hẳn.
Bình chữa cháy cho gia đình: chọn, đặt, dùng
Một bình chữa cháy nhỏ ở nhà có thể dập một đám cháy mới bắt đầu trước khi nó lớn. Nó vô dụng nếu để sâu trong kho hoặc không ai biết dùng.
Chọn loại
| Loại | Dùng được cho | Lưu ý |
|---|---|---|
| Bột khô loại ABC | Chất rắn như giấy, gỗ, vải; chất lỏng dễ cháy; khí; thiết bị điện hạ thế | Phổ biến cho gia đình; bột bám bẩn, phải dọn sau khi dùng |
| Khí CO2 | Thiết bị điện, chất lỏng dễ cháy | Không để lại cặn; loa phun rất lạnh, không cầm vào loa; dùng trong phòng nhỏ kín cần ra ngoài ngay sau khi phun |
Hỏi người bán hoặc cơ quan phòng cháy địa phương về loại và cỡ phù hợp với nhà mình. Bình bột thường có đồng hồ áp suất; kim ở vùng xanh là còn dùng được.
Đặt ở đâu
- Gần lối ra, chỗ dễ thấy, dễ lấy, không phải gần sát bếp.
- Nhà nhiều tầng thì mỗi tầng một bình, hoặc ít nhất ở tầng có bếp và tầng có phòng thờ.
- Không để trẻ nhỏ nghịch.
Cách dùng
- Rút chốt an toàn.
- Đứng ở đầu gió, cách đám cháy một khoảng vừa phải.
- Hướng vòi vào gốc lửa, không phải ngọn lửa.
- Bóp cò, quét vòi qua lại phủ kín gốc lửa.
- Nếu lửa không giảm sau một bình, ra ngoài ngay và gọi 114.
Đầu báo khói và chuyện hương làm báo động
Đầu báo khói là thiết bị rẻ mà có ích, nhất là khi cháy xảy ra ban đêm lúc mọi người đang ngủ. Ở nhà có thắp hương, đầu báo đặt gần bàn thờ có thể kêu khi khói dày. Cách xử lý đúng là thắp ít hơn, thông gió tốt hơn, hoặc dời vị trí đầu báo theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Cách xử lý sai là tháo pin rồi quên lắp lại.
- Lắp ở hành lang gần phòng ngủ, đầu cầu thang, mỗi tầng một chiếc.
- Thử nút kiểm tra định kỳ, thay pin theo hướng dẫn.
- Không sơn, không bọc đầu báo.
Chuyện khói hương trong nhà kín và ai cần tránh khói có trong bài khói hương nến trong nhà kín mùa cúng.
Kế hoạch thoát hiểm của gia đình
Khi cháy thật, người ta có rất ít thời gian và rất dễ hoảng. Một kế hoạch đơn giản đã bàn trước giúp cả nhà phản ứng gần như tự động.
- Hai lối ra: mỗi phòng, mỗi tầng biết hai đường ra. Nhà ống có lồng sắt thì ô cửa thoát phải mở được và ai cũng biết chìa khoá để đâu.
- Một điểm hẹn: một chỗ cố định bên ngoài nhà để cả nhà tập trung, kiểm đủ người.
- Khi có khói: cúi thấp hoặc bò sát sàn, vì khói và khí nóng bốc lên trên; che mũi miệng bằng khăn ướt nếu có sẵn.
- Trước khi mở cửa: sờ mu bàn tay lên cánh cửa, tay nắm; nóng thì không mở, tìm lối khác.
- Chung cư: đi thang bộ, không đi thang máy khi có cháy.
- Đã ra ngoài thì không quay vào lấy đồ.
Người già, trẻ nhỏ, người đi lại khó cần được phân sẵn ai đỡ ai. Phần trẻ nhỏ trong ngày cúng có bài riêng: trẻ nhỏ trong ngày cúng cô hồn.
Danh sách chuẩn bị trước mùa cúng
- Kiểm tra dây điện, ổ cắm, đèn thờ phía sau bàn thờ; thay cái hỏng.
- Bỏ ổ cắm chồng, thay bằng một ổ có công tắc và bộ ngắt.
- Rút bớt chân hương, lau bàn thờ, dời hoa giả và rèm xa chỗ đặt nến.
- Kiểm tra bình chữa cháy còn áp suất; nếu chưa có thì mua và đặt gần lối ra.
- Thử đầu báo khói.
- Thử mở các lối thoát, nhất là cửa trên lồng sắt.
- Nói lại với cả nhà về điểm hẹn và số 114.
- Chuẩn bị chậu đốt kim loại và xô nước nếu nhà còn hoá vàng.
Làm xong một lần, phần lớn các việc chỉ cần nhắc lại vào dịp Tết và rằm tháng Bảy năm sau.
Ví dụ: mười lăm phút diễn tập trước ngày rằm
Một gia đình bốn người ở nhà ba tầng dành mười lăm phút chiều mười bốn tháng Bảy để làm danh sách trên. Kéo bàn thờ ra, họ thấy phích đèn thờ đã ngả vàng, ổ nối dài cắm thêm một ổ nữa để cắm quạt. Họ thay ổ, bỏ quạt. Bình chữa cháy mua từ lâu nằm trong gầm cầu thang, kim đồng hồ vẫn ở vùng xanh; họ đem ra đặt cạnh cửa chính. Bố chỉ cho con lớn cách rút chốt, hướng vòi, không phun thật. Cả nhà thống nhất điểm hẹn là gốc cây trước cửa nhà bên cạnh. Bé út được giao một việc duy nhất: nghe tiếng chuông báo khói thì chạy ra cửa, không đi tìm đồ chơi.
Không có gì xảy ra hôm rằm. Nhưng cả nhà biết, nếu có, mỗi người làm gì.
Sai lầm thường gặp
- Coi đèn thờ là thứ không bao giờ hỏng, không kiểm tra dây suốt nhiều năm.
- Tháo pin đầu báo khói vì hương làm kêu.
- Mua bình chữa cháy rồi cất kỹ trong kho.
- Đổ nước vào chảo dầu đang cháy.
- Thấy bát hương bùng lửa thì hoảng vì cho là điềm, quên dập.
- Quay lại nhà đang cháy để lấy giấy tờ, tiền bạc.
Khi nào nên hỏi người có chuyên môn
- Điện: aptomat hay nhảy, dây nóng, ổ cháy sém, nhà cũ chưa từng kiểm tra điện: gọi thợ điện có tay nghề.
- Phòng cháy: cần tư vấn chọn bình, lắp báo cháy, làm lối thoát: hỏi cảnh sát phòng cháy chữa cháy địa phương hoặc đơn vị cung cấp thiết bị có uy tín.
- Bỏng: làm mát vết bỏng bằng nước sạch mát, không bôi kem đánh răng hay mẹo dân gian; bỏng rộng, sâu, bỏng ở mặt, tay, chân hoặc ở trẻ nhỏ thì đến cơ sở y tế.
- Ngạt khói: người hít nhiều khói, ho, khó thở, choáng cần được khám, kể cả khi trông có vẻ đã đỡ.
Nhà nào muốn thay đèn thờ cũ bằng loại mới cho an toàn hơn có thể xem các mẫu đèn thờ ở Vật Phẩm Phong Thuỷ; khi mua, xem kỹ dây và phích cắm, ưu tiên bóng LED ít nóng.