Cúng cô hồn mùa mưa bão: làm lễ khi gió giật, mưa lớn, ngập nước và mất điện sao cho an toàn
Trả lời ngắn: tháng Bảy âm lịch thường trùng mùa mưa bão, nên lễ cô hồn cần linh hoạt theo thời tiết. Mưa nhỏ thì cúng dưới mái hiên, che hương nến cho đúng cách; gió mạnh, có bão thì không bày ngoài trời, không đốt vàng mã, dời lễ sang hôm khác hoặc cúng gọn trong nhà; nhà bị ngập thì ngắt điện khu ngập, không ăn đồ cúng dính nước lũ. Mất điện thì hạn chế nến, dùng đèn pin hoặc đèn sạc. Lễ cô hồn có thể làm vào nhiều ngày trong tháng, không có lý do gì để cúng giữa cơn bão.
Lịch âm và lịch thời tiết chồng lên nhau theo một cách rất Việt Nam: tháng Bảy âm lịch thường rơi vào khoảng giữa tháng Tám tới giữa tháng Chín dương lịch, đúng lúc miền Bắc và miền Trung vào cao điểm mưa bão, miền Nam đang giữa mùa mưa. Ngày rằm có năm trời trong, có năm mưa như trút, có năm bão đổ bộ đúng hôm đó. Vậy mà nhiều nhà vẫn cố bày mâm ngoài sân trong gió giật, thắp nến dưới tấm bạt nilon, hay đốt vàng mã trong nhà vì ngoài trời mưa. Bài này đi qua từng kiểu thời tiết để chỉ cách giữ lễ mà không rước thêm rủi ro.
Nguyên tắc chung: lễ có thể dời, an toàn thì không
Có ba điều nên nhớ trước khi đi vào từng tình huống:
- Ngày cúng không cứng nhắc. Nhiều nơi cúng cô hồn rải rác trong tháng Bảy, có nhà cúng trước rằm, có nhà cúng sau, tiệm buôn cúng mùng 2, 16. Dời một hai ngày vì thời tiết là chuyện bình thường. Phần ngày giờ có bài riêng: cúng cô hồn rằm tháng Bảy vào ngày nào, giờ nào.
- Lễ có thể gọn lại. Một đĩa trái cây, ly nước, lời khấn trong nhà vẫn là lễ.
- Phần có lửa là phần đầu tiên nên bỏ khi thời tiết xấu: vàng mã trước, rồi tới nến, cuối cùng mới tới hương.
Bảng điều chỉnh theo thời tiết
| Thời tiết | Có bày ngoài trời không | Lửa | Điều chỉnh |
|---|---|---|---|
| Trời âm u, mưa nhỏ lất phất | Có, dưới mái hiên | Hương, nến trong cốc | Đậy đồ ăn, che chỗ cắm hương bằng mái cứng |
| Mưa lớn kéo dài | Hạn chế, hoặc chờ tạnh | Ít hương, bỏ vàng mã hoặc hoãn | Cúng trong khoảng tạnh, hoặc cúng trong nhà gần cửa |
| Gió giật mạnh | Không | Không đốt vàng mã, hạn chế hương | Cúng gọn trong nhà hoặc dời ngày |
| Có bão, áp thấp | Không | Không | Dời lễ, lo chằng chống, theo chỉ dẫn của chính quyền |
| Ngập nước | Không | Không | Ngắt điện khu ngập, giữ an toàn người trước |
| Mất điện | Tuỳ thời tiết | Hạn chế nến trong nhà | Dùng đèn pin, đèn sạc; không ngủ khi nến cháy |
Theo dõi dự báo và chọn thời điểm
Vài ngày trước rằm, hãy xem dự báo thời tiết từ cơ quan khí tượng hoặc các kênh thông tin chính thống, không dựa vào tin đồn trên mạng. Nếu có tin bão, áp thấp nhiệt đới hướng vào khu vực mình, chủ động lên kế hoạch:
- Cúng sớm hơn một hai ngày khi trời còn yên.
- Hoặc chờ qua bão vài ngày rồi cúng.
- Báo trước với người lớn tuổi trong nhà để không ai bất ngờ hay áy náy.
Với mưa rào mùa hè, thường có những khoảng tạnh trong ngày. Chuẩn bị mâm sẵn trong nhà, khi tạnh thì mang ra, cúng gọn trong nửa giờ.
Cúng khi trời mưa: che mâm, che lửa cho đúng
Mưa nhỏ không phải lý do bỏ lễ, nhưng cần sắp xếp:
- Đặt mâm dưới mái hiên cứng, mái bê tông hoặc mái ngói. Không che bằng tấm bạt nilon căng thấp ngay trên hương nến; bạt nilon bắt lửa và chảy nhỏ giọt rất nguy hiểm.
- Ô dù che mâm phải đặt đủ cao, đủ xa đầu hương, và có người giữ, vì gió có thể lật ô vào lửa.
- Nến đặt trong cốc thuỷ tinh cao để không tắt, không đổ. Nến điện chạy pin cũng là lựa chọn tốt.
- Không kéo dây điện ra ngoài mưa để cắm đèn. Ổ cắm, phích cắm ướt có thể gây giật.
- Đậy đồ ăn bằng lồng bàn hoặc màng bọc; cháo, nước mưa rơi vào sẽ không ai dùng được.
Mặt nền ướt cộng gạo muối, nước cúng đổ ra rất dễ trơn. Rải gạo muối tượng trưng, đúng chỗ, như bài rải gạo muối, đổ nước cúng ra đường cho sạch sẽ đã viết.
Gió mạnh và bão: không đặt lửa ngoài trời
Gió mạnh làm ba việc nguy hiểm cùng lúc: thổi tàn hương, tàn vàng mã đi xa; lật đổ nến; và cuốn đồ nhẹ trên mâm như đĩa nhựa, giấy, bao bì bay đi. Ở ban công, sân thượng, đồ bay có thể rơi xuống đầu người bên dưới.
- Khi có gió giật, không hoá vàng. Không có gì ép phải đốt trong gió.
- Không bày mâm trên ban công, sân thượng khi có tin bão.
- Dọn vào trong nhà mọi chậu cây, bàn ghế nhẹ, đồ trang trí treo ngoài cửa, kể cả đồ của mâm cúng hôm trước.
- Khi bão đổ bộ, việc đầu tiên là chằng chống nhà cửa, sẵn sàng sơ tán theo chỉ dẫn của chính quyền địa phương. Lễ để sau.
Nếu gia đình muốn có một nghi thức nhỏ trong ngày bão, có thể thắp một nén hương ở bàn thờ trong nhà, khấn xin các vong linh nhận lòng thành và hẹn ngày trời yên sẽ bày lễ. Đó là cách nhiều người làm để thấy không thất lễ.
Ngập nước: điện, đồ cúng và vệ sinh
Ở vùng thấp, mưa lớn có thể làm ngập sân, ngập tầng trệt trong vài giờ. Khi nước đã vào nhà, rủi ro lớn nhất không còn là lửa mà là điện.
- Ngắt cầu dao khu vực bị ngập trước khi nước chạm ổ cắm, nếu còn kịp và an toàn để làm.
- Không chạm vào thiết bị điện khi chân đang đứng trong nước.
- Không bày mâm ở chỗ ngập, không thắp hương trên mặt bàn đặt giữa nước.
- Đồ ăn, trái cây đã dính nước ngập thì bỏ, không ăn, không chia cho ai. Nước ngập thường lẫn nước thải.
- Gạo muối rải ra lúc ngập chỉ trôi đi, làm bẩn thêm. Bỏ phần này.
Đồ cúng để ngoài trời trong thời tiết nồm ẩm cũng hỏng nhanh hơn bình thường; xem bài đồ cúng để ngoài trời cả buổi: món nào ăn lại được.
Mất điện: khi nến trở thành nguồn sáng chính
Mưa bão hay kèm mất điện, có khi kéo dài. Trong những đêm đó, nhà thường thắp nến để có ánh sáng, cộng với nến, hương trên bàn thờ dịp rằm. Đây là lúc nguy cơ cháy trong nhà tăng lên mà ít ai để ý.
- Ưu tiên đèn pin, đèn sạc, đèn chạy pin để chiếu sáng. Chuẩn bị sẵn trước mùa bão.
- Nếu phải dùng nến, đặt trong cốc thuỷ tinh hoặc đĩa sâu, trên mặt phẳng chắc, xa màn, rèm, giấy.
- Không để nến cháy khi đi ngủ hoặc ra khỏi phòng.
- Không để trẻ nhỏ cầm nến đi lại.
- Máy phát điện chạy xăng, dầu tuyệt đối đặt ngoài trời, thoáng, xa cửa sổ và cửa ra vào. Khí thải của máy có khí CO không màu không mùi, gây ngộ độc chết người nếu tích trong nhà kín.
Sau bão: dọn dẹp và tránh tai nạn
Khi bão qua, nhiều nhà vội bày lại mâm cúng cho kịp. Trước đó, có vài việc cần làm:
- Tránh xa dây điện đứt, cột điện nghiêng, cây đổ đè lên dây. Báo cho điện lực, không tự xử lý.
- Kiểm tra mái, tường, cây lớn quanh chỗ định bày mâm; cành gãy lơ lửng có thể rơi.
- Dọn sạch bùn, rác trước khi bày lễ.
- Không dùng đồ cúng cũ để từ trước bão.
Khi vùng mình bị lũ: chuyển mâm cúng thành cứu trợ
Lễ cô hồn vốn là thí thực, chia thức ăn cho những phận không ai chăm. Khi chính xóm mình hay vùng lân cận vừa qua lũ, có những người đang sống cần một bữa ăn hơn bất kỳ mâm cúng nào. Nhiều gia đình trong những năm lũ lớn đã chọn bớt mâm cúng, góp gạo, mì, nước uống, áo quần cho đoàn cứu trợ địa phương. Đó là cách giữ đúng tinh thần của lễ trong hoàn cảnh khó.
Nếu muốn có nghi thức, có thể khấn hồi hướng phần thiện đó cho các vong linh, như cách nhiều nhà vẫn làm. Ý tưởng giảm vàng mã, chuyển sang việc thiện có thêm ở bài giảm vàng mã cho lễ cô hồn thân thiện môi trường.
Các bước một buổi cúng trong mùa mưa
- Xem dự báo hai ba ngày trước; có bão thì chọn ngày khác.
- Chuẩn bị mâm trong nhà, đồ ăn đậy kín, nến trong cốc, hương, ít hoặc không vàng mã.
- Chọn chỗ có mái cứng, nền không đọng nước, xa dây điện.
- Mang mâm ra khi trời tạnh hoặc mưa nhỏ, có người giữ ô nếu cần.
- Cúng gọn, khấn ngắn.
- Bỏ hoá vàng nếu gió mạnh; nếu gió lặng, đốt ít trong chậu kim loại có xô nước.
- Dọn sớm, không để đồ cúng ướt ngoài trời lâu, lau khô nền để không trơn.
Ví dụ: bão vào đúng ngày rằm ở một gia đình miền Trung
Một gia đình ở vùng ven biển miền Trung đã chuẩn bị mâm cô hồn cho ngày rằm thì nhận tin bão sẽ vào bờ chiều mười bốn. Bà nội muốn cúng sớm ngay sáng mười bốn cho kịp. Con trai xem dự báo, thấy gió đã mạnh dần từ sáng, nên đề nghị khác: sáng mười bốn cả nhà chằng mái, kê cao đồ đạc; bà thắp một nén hương ở bàn thờ gia tiên, khấn xin các vong linh thông cảm, hẹn bày lễ khi trời yên.
Bão qua, ngày mười tám trời tạnh, cả nhà dọn sân rồi bày mâm. Phần bánh trái mua trước bão đã ẩm, họ bỏ, mua lại một ít. Phần vàng mã năm đó không đốt; bà đồng ý dùng khoản đó góp gạo cho mấy nhà trong xóm bị tốc mái. Bà bảo năm đó cúng muộn mà lòng lại yên hơn mọi năm.
Sai lầm thường gặp
- Cố cúng đúng ngày giữa gió giật, đốt vàng mã khi tàn bay khắp sân.
- Che hương nến bằng tấm bạt nilon căng thấp.
- Đốt vàng mã trong nhà, trong nhà để xe vì ngoài trời mưa.
- Kéo ổ cắm ra ngoài mưa để cắm đèn.
- Để nến cháy qua đêm khi mất điện.
- Chạy máy phát điện trong nhà hoặc sát cửa.
- Ăn, chia đồ cúng đã dính nước ngập.
Khi nào nên hỏi người có chuyên môn
- Sơ tán, chằng chống: làm theo chỉ dẫn của chính quyền địa phương và lực lượng phòng chống thiên tai.
- Điện: sau ngập, nhờ thợ điện kiểm tra trước khi đóng điện lại cho khu bị ngập; dây đứt ngoài đường báo cho điện lực.
- Sức khoẻ: nghi ngộ độc khí CO (đau đầu, chóng mặt, buồn nôn khi ở trong phòng có máy phát), ngộ độc thực phẩm sau khi ăn đồ cúng: đi khám ngay.
- Nhà cửa: tường nứt, mái hư sau bão thì hỏi thợ xây hoặc kỹ sư trước khi dùng lại khu đó.
Nhà nào vẫn quen thắp nến khi cúng ngoài hiên có thể chọn loại đèn cầy đựng trong cốc, ít bị gió tạt tắt và khó đổ; xem các mẫu đèn cầy ở Vật Phẩm Phong Thuỷ, và vẫn nhớ tắt hẳn trước khi rời đi.