Cúng cô hồn ở nhà ống nhiều tầng: bày lễ tầng trệt hay sân thượng, khói qua cầu thang và lối thoát hiểm

Trả lời ngắn: ở nhà ống nhiều tầng, chỗ bày lễ cô hồn hợp lý nhất thường là ngay trước cửa tầng trệt, sau khi đã dắt xe ra xa; sân thượng chỉ nên dùng khi thoáng, có lan can cao và không có mái tôn, đồ phơi, cây khô gần đó. Không cúng, không đốt gì trong nhà để xe. Nhà ống có cầu thang và giếng trời chạy suốt các tầng, khói và lửa đi lên rất nhanh, nên một nén hương cũng cần người trông, và lồng sắt, cửa thoát hiểm phải mở được trước mùa cúng.

Nhà ống, nhà phố nhiều tầng là kiểu nhà phổ biến nhất ở đô thị Việt Nam: mặt tiền hẹp, chiều sâu dài, ba bốn tầng chồng lên nhau, tầng trệt vừa là lối vào vừa là chỗ để xe, tầng trên cùng thường là phòng thờ và sân phơi. Những bài viết về cúng ở chung cư hay nhà trong hẻm thường dừng ở chuyện bày mâm trước cửa. Nhà ống có những đặc điểm riêng mà người ở lâu cũng hay quên: trục cầu thang kéo khói lên như một ống khói, xe máy đầy xăng đậu sát cửa, khung sắt bảo vệ bịt kín mọi lối ra. Bài này đi qua từng tầng của một căn nhà ống để chọn chỗ cúng và giữ an toàn.

Nhà ống khác chung cư và nhà có sân ở chỗ nào

Muốn chọn đúng chỗ cúng, trước hết cần nhìn căn nhà như một hệ thống. Nhà ống có năm đặc điểm ảnh hưởng trực tiếp tới lễ cúng có lửa:

• Một lối ra chính: phần lớn nhà ống chỉ có cửa trước. Nếu cháy ở tầng trệt, người ở trên không có lối thoát khác ngoài sân thượng hoặc cửa sổ.
• Tầng trệt là nhà để xe: vài chiếc xe máy đầy xăng đậu ngay sau cửa, có nhà còn để can xăng, bình gas dự phòng.
• Cầu thang và giếng trời là trục đứng: khói, khí nóng đi lên theo trục này rất nhanh.
• Khung sắt bảo vệ: nhiều nhà bọc lồng sắt quanh ban công, sân thượng để chống trộm, vô tình bịt luôn lối thoát.
• Nhiều thế hệ ở chung: người già ở tầng thấp, con cháu ở tầng cao, bàn thờ ở tầng trên cùng.

Lễ cô hồn thường chỉ có vài nén hương, đôi nến, ít vàng mã. Nhưng đặt vào một căn nhà như vậy, lửa nhỏ cũng cần được tính kỹ.

Bảng so sánh các vị trí bày lễ trong nhà ống

Với ban công tầng cao ở căn hộ chung cư, có nhiều điểm giống nhà ống; xem thêm bài bày lễ cô hồn trên ban công căn hộ về gió, đồ rơi và rèm.

Tầng trệt: dắt xe ra trước khi thắp hương

Nhà để xe ở tầng trệt là nơi nguy hiểm nhất trong căn nhà khi có lửa. Xăng trong bình xe máy bay hơi, hơi xăng nặng hơn không khí nên lắng sát nền. Nhiều vụ cháy nhà ống được nhắc trên báo chí bắt đầu từ khu để xe ở tầng trệt, rồi khói theo cầu thang lên các tầng trên trong khi lối ra duy nhất bị lửa chặn.

Vì vậy, nếu bày mâm trước cửa:

1. Dắt xe ra xa khu bày mâm, hoặc gửi tạm chỗ khác trong lúc cúng.
2. Không để can xăng, bình gas, bình sơn xịt ở gần cửa.
3. Mâm đặt hẳn bên ngoài, không đặt ngay ngưỡng cửa để lửa không ở giữa lối ra.
4. Đóng cửa cuốn một nửa nếu gió thổi vào nhà, nhưng không đóng hẳn khi hương còn cháy, vì đó vẫn là lối thoát.

Tuyệt đối không hoá vàng trong nhà để xe, kể cả khi bên ngoài mưa. Mưa thì hoãn hoá vàng, hoặc bỏ.

Hiệu ứng ống khói: vì sao một nén hương ở tầng trệt lên tới phòng ngủ tầng ba

Cầu thang và giếng trời của nhà ống tạo thành một trục thông suốt từ dưới lên trên. Không khí nóng nhẹ hơn nên bốc lên, kéo theo khói. Người làm phòng cháy gọi đó là hiệu ứng ống khói. Ngày thường, nó giúp nhà thông thoáng. Khi có lửa, nó đưa khói lên các tầng trên nhanh hơn người ta nghĩ.

Với lễ cúng, hệ quả có hai mức:

• Mức thường ngày: khói hương, khói vàng mã ở tầng trệt có thể bay lên phòng ngủ trên cùng, làm người già, trẻ nhỏ, người bị hen khó chịu. Đóng cửa phòng ngủ lúc cúng, mở cửa sổ phía sau nhà để gió lùa ngang thay vì lên.
• Mức sự cố: nếu có cháy, tầng trên cùng là nơi khói dồn tới nhiều nhất. Đây là lý do không nên để lửa không người trông ở bất kỳ tầng nào.

Sân thượng: được khi đủ năm điều kiện

Nhiều nhà ống chọn sân thượng để cúng vì thoáng, xa đường, không phải lo chuyện người qua lại. Sân thượng ổn khi đáp ứng đủ:

1. Nền gạch hoặc bê tông, không phải sàn gỗ, thảm cỏ nhân tạo.
2. Không có mái tôn thấp, mái bạt, giàn cây khô ngay phía trên chỗ đặt mâm.
3. Không có quần áo phơi, đệm ghế, đồ nhựa trong vùng tàn hương có thể bay tới.
4. Lan can đủ cao, trẻ nhỏ không trèo được; đồ cúng không đặt sát mép để rơi xuống đường.
5. Có người trông suốt buổi và có xô nước ngay đó.

Thiếu một điều thì chuyển xuống trước cửa tầng trệt. Gió sân thượng thường mạnh hơn dưới đất nhiều; nến nên đặt trong cốc thuỷ tinh cao, hương cắm vào bát cát dày.

Lồng sắt, chuồng cọp và lối thoát hiểm

Đây là phần không trực tiếp liên quan tới lễ cúng, nhưng mùa cúng là lúc nhà có nhiều lửa nhất trong năm, nên là dịp tốt để kiểm tra.

Lồng sắt bọc ban công, sân thượng giúp chống trộm nhưng có thể biến tầng trên thành ngõ cụt khi cháy. Lực lượng phòng cháy nhiều nơi đã khuyến cáo các hộ nhà ống làm ô cửa mở được trên lồng sắt, khoá bằng loại mở nhanh từ bên trong, và để chìa khoá ở chỗ mọi người trong nhà đều biết.

• Thử mở cửa thoát trên lồng sắt xem có kẹt, gỉ không.
• Bảo đảm mọi người, kể cả người già và trẻ lớn, biết lối ra thứ hai ở đâu.
• Dọn đồ chất trên sân thượng chắn lối tới cửa thoát.

Sửa khung sắt, khoét cửa thoát là việc nên hỏi thợ có kinh nghiệm hoặc kỹ sư, để không ảnh hưởng tới kết cấu và vẫn giữ được chức năng chống trộm.

Hai nơi có lửa cùng lúc: phòng thờ tầng trên và mâm cô hồn dưới đất

Ngày rằm tháng Bảy, nhiều nhà vừa cúng gia tiên ở phòng thờ tầng trên cùng, vừa cúng cô hồn trước cửa tầng trệt. Hai chỗ cách nhau ba bốn tầng cầu thang, và cả hai đều có hương, nến, có khi có đèn điện cắm suốt. Đây là chỗ hay sơ hở: cả nhà xuống dưới lo mâm cô hồn, phòng thờ trên cùng không ai trông.

1. Làm lần lượt, không làm cùng lúc. Lễ gia tiên trước, lễ cô hồn sau, hoặc ngược lại tuỳ nếp nhà.
2. Xong lễ ở tầng trên, chờ nến tắt hoặc tắt nến rồi mới xuống.
3. Nếu nhà đông người, phân một người ở lại trên, một người lo dưới.

Thứ tự các lễ trong ngày rằm và giờ giấc đã có trong bài rằm tháng Bảy làm những lễ gì, thứ tự thế nào.

Người già và chuyện bê mâm lên xuống cầu thang

Cầu thang nhà ống thường dốc và hẹp. Người lớn tuổi hay giữ phần cúng, lại hay muốn tự tay bê mâm. Một mâm có nồi cháo nóng, ly nước, đĩa trái cây, bê qua ba tầng cầu thang là dễ trượt ngã, dễ bỏng.

• Chia đồ ra nhiều lượt nhỏ, mỗi lượt một tay cầm, tay kia vịn lan can.
• Cháo nấu xong để nguội bớt rồi mới múc ra chén.
• Con cháu bê đồ, người lớn tuổi đứng lễ. Đó là cách chia việc vừa giữ được vai trò của ông bà, vừa an toàn.
• Nếu ông bà không đi cầu thang được, chuyển lễ xuống tầng trệt hoặc để ông bà khấn ở ban công tầng mình đang ở, mâm đặt dưới cửa.

Các bước một buổi cúng cô hồn ở nhà ống

1. Buổi sáng: kiểm tra cửa thoát trên lồng sắt, dọn sân thượng nếu định cúng trên đó.
2. Trước giờ cúng: dắt xe ra, cất can xăng, bình gas khỏi khu cửa.
3. Bày mâm: trước cửa trong phần mặt tiền, hoặc trên sân thượng đủ năm điều kiện. Đặt xô nước sát bên.
4. Đóng cửa phòng ngủ các tầng, mở cửa sổ phía sau để khói không kéo lên.
5. Thắp hương, khấn, có người đứng trông tới khi tàn.
6. Hoá vàng trong chậu kim loại ở ngoài trời, nơi thoáng, hoặc bỏ phần này. Chi tiết ở bài đốt vàng mã an toàn.
7. Dọn: dội nước tro, gom rác, dắt xe vào, khép cửa.

Ví dụ: một nhà bốn tầng ba thế hệ

Một gia đình ở nhà ống bốn tầng trong phố: ông bà ở tầng hai, vợ chồng con cái ở tầng ba, tầng bốn là phòng thờ và sân phơi có lồng sắt. Mấy năm trước, nhà cúng cô hồn ngay trong nhà để xe vì mặt tiền hẹp, xe đậu kín. Một lần vàng mã cháy bùng, tàn bay vào yên xe, may có người dập kịp.

Sau lần đó, nhà đổi cách làm. Sáng rằm, con trai dắt ba chiếc xe ra gửi nhà người quen đầu hẻm trong một tiếng. Mâm đặt trên chiếc ghế đẩu sát tường trước cửa. Ông vẫn đứng khấn như mọi năm, cháu bê đồ. Vàng mã giảm xuống một xấp nhỏ, hoá trong chậu inox cũ ngay cạnh mâm, xô nước kê bên. Trên tầng bốn, lễ gia tiên làm xong từ trước, nến tắt rồi mới xuống. Nhân tiện, cả nhà thử mở cửa thoát trên lồng sắt và phát hiện ổ khoá đã gỉ, phải thay.

Sai lầm thường gặp

• Cúng và hoá vàng trong nhà để xe vì ngại dắt xe ra.
• Đặt mâm ngay ngưỡng cửa, lửa nằm giữa lối thoát duy nhất.
• Cả nhà xuống tầng trệt, để nến trên phòng thờ tầng thượng cháy không người trông.
• Cúng trên sân thượng cạnh dây phơi đầy quần áo và mái tôn thấp.
• Để ông bà tự bê mâm cháo nóng qua nhiều tầng cầu thang.
• Khoá lồng sắt bằng ổ khoá mà không ai biết chìa để đâu.

Khi nào nên hỏi người có chuyên môn

• Điện: đèn thờ, ổ cắm ở phòng thờ dùng lâu năm, dây nóng, ổ cháy sém thì nhờ thợ điện kiểm tra.
• Kết cấu: muốn khoét lồng sắt, làm thêm cửa thoát, sửa sân thượng thì hỏi kỹ sư hoặc thợ có kinh nghiệm.
• Phòng cháy: khu phố có tổ phòng cháy hoặc công an phường tổ chức hướng dẫn cho hộ gia đình thì nên tham gia; ở đó có hướng dẫn cụ thể cho nhà ống.
• Sức khoẻ: người trong nhà bị hen, bệnh phổi, khó thở mỗi khi có khói hương thì hỏi bác sĩ, đừng tự chịu đựng.

Nhà nào hay cúng trên sân thượng lộng gió có thể cân nhắc một bát hương sâu lòng, nặng đáy, ít đổ; xem các mẫu lư hương, bát hương ở Vật Phẩm Phong Thuỷ và chọn loại vừa với chỗ đặt.

Nhà phố mặt tiền hẹp nằm trong hẻm có thêm chuyện lối đi chung và hàng xóm sát vách, đã viết riêng trong bài cúng cô hồn ở nhà phố hẹp, nhà trong hẻm.

Câu hỏi thường gặp