Giảm vàng mã cho lễ cúng cô hồn thân thiện môi trường: giữ ý nghĩa, bớt khói bụi và rác thải
Trả lời ngắn: giảm vàng mã không làm lễ cô hồn mất ý nghĩa, vì cốt lõi của lễ là thí thực, tức là cho ăn với lòng thương. Có thể bắt đầu từ đốt ít đi và chỉ đốt tượng trưng, gom đốt chung cả xóm ở một chỗ có kiểm soát, rồi chuyển phần tiền mua vàng mã sang việc thiện. Đi kèm là giảm rác nhựa: dùng chén ly rửa được, lót lá chuối, mua đồ cúng vừa đủ.
Chiều rằm tháng Bảy ở nhiều thành phố, khói vàng mã có khi bao trùm cả con phố. Sáng hôm sau, công nhân vệ sinh gom từng đống tro, ly nhựa, túi nilon. Nhiều người giữ tục cúng cũng bắt đầu thấy không ổn, nhưng ngại thay đổi vì sợ thiếu lễ, sợ người lớn trong nhà không vui. Bài này gợi ý một lộ trình nhẹ nhàng.
Vàng mã có phải phần bắt buộc của lễ cô hồn
Lễ cô hồn có gốc từ nghi thức thí thực, bố thí đồ ăn cho các vong linh đói khát, có ảnh hưởng từ Phật giáo. Trong các nghi thức Phật giáo chính thống, vàng mã không phải phần của lễ. Vàng mã là tục dân gian, xuất hiện với ý gửi tiền bạc, đồ dùng sang thế giới bên kia cho người đã khuất. Nhiều vị sư và tổ chức Phật giáo đã nhiều lần khuyến khích Phật tử hạn chế đốt vàng mã. Đây là điểm quan trọng để những ai lo thiếu lễ có thể yên tâm.
Vàng mã ảnh hưởng gì tới môi trường
Đốt giấy tạo ra khói, bụi mịn và tro. Một số loại vàng mã có phủ nhũ kim loại, mực in, phẩm màu, khi đốt có thể tạo thêm chất độc hại. Khi hàng nghìn gia đình cùng đốt trong một buổi chiều ở khu dân cư dày đặc, khói bụi tích tụ lại trong không khí của cả khu. Tro rơi vào cống rãnh, rác giấy và nhựa từ các bộ đồ cúng thành gánh nặng cho người thu gom. Bài này không đưa con số cụ thể, nhưng hiện tượng thì ai sống ở phố đều có thể tự quan sát vào tối rằm.
Lộ trình giảm dần
- Đốt ít đi: chỉ đốt một xấp tượng trưng thay vì cả túi, bỏ những món như nhà lầu, xe hơi, điện thoại bằng giấy.
- Chọn loại đơn giản: ưu tiên giấy thường, tránh loại phủ nhũ dày, nhiều màu.
- Gom đốt chung: cả xóm, cả toà nhà đốt ở một chỗ có kiểm soát thay vì mỗi nhà một chậu.
- Gửi chùa: một số chùa nhận và hoá chung vào dịp Vu Lan.
- Thay bằng việc thiện: dùng phần tiền mua vàng mã để góp cho bếp ăn từ thiện, mua gạo tặng người nghèo.
Không cần làm cả năm bước ngay. Mỗi năm tiến một bước là đủ để cả nhà quen dần.
Chuyển tiền vàng mã sang việc thiện
Đây là bước có ý nghĩa nhất, và cũng gần nhất với gốc của lễ thí thực. Bố thí cho vong linh không ai thờ và bố thí cho người sống đang thiếu thốn đều xuất phát từ cùng một lòng thương. Có thể làm rất cụ thể: mua vài bao gạo gửi tới bếp ăn từ thiện ở bệnh viện, chuẩn bị phần cơm cho người lao động nghèo quanh nhà, hay góp vào quỹ của một mái ấm. Khi khấn, có thể nói rõ gia đình làm việc thiện này để hồi hướng cho các vong linh.
Giảm rác nhựa trên mâm cúng
Ngoài vàng mã, mâm cô hồn ở thành phố thường dùng rất nhiều đồ nhựa dùng một lần: ly nhựa đựng cháo, nước; khay xốp; túi nilon bọc bánh kẹo. Vài cách giảm:
- Dùng chén, ly sứ hoặc thuỷ tinh, cúng xong rửa cất.
- Lót mâm bằng lá chuối, lá sen thay giấy bạc, khay xốp.
- Mua bánh kẹo đóng gói lớn rồi chia ra đĩa thay vì nhiều gói nhỏ.
- Chỉ mua lượng đồ cúng vừa đủ để chia hết sau lễ.
Thuyết phục người lớn trong nhà
Người lớn tuổi đôi khi lo rằng bỏ vàng mã là bất kính với người đã khuất hoặc sẽ gặp chuyện không lành. Đừng tranh luận chuyện tin hay không. Có thể nói về những điều họ cũng coi trọng: lời các sư thầy khuyên, an toàn cháy nổ cho con cháu, sức khoẻ của cháu nhỏ hít khói, và ý nghĩa của việc dùng tiền làm việc thiện. Đề xuất giảm dần thay vì bỏ ngay, để người lớn vẫn được làm điều họ thấy cần.
Ở nơi chính quyền khuyến cáo hạn chế đốt
Một số địa phương, khu đô thị đã có khuyến cáo hoặc quy định về việc đốt vàng mã ở nơi công cộng, vỉa hè, trong chung cư. Người dân nên tìm hiểu quy định tại nơi mình sống qua tổ dân phố, ban quản lý toà nhà, và làm theo. Đây cũng là một lý do khách quan giúp gia đình dễ thống nhất với nhau về việc giảm vàng mã.
Một mâm cúng xanh trông như thế nào
Hình dung một mâm cô hồn gọn: lót lá chuối, mấy chén sứ đựng cháo trắng, gạo muối, ít khoai lang, mía, trái cây theo mùa, bánh kẹo bày ra đĩa, một ly nước, một nén hương. Không có ly nhựa, không có túi vàng mã to. Sau lễ, đồ ăn chia hết, chén đĩa rửa cất, chỉ còn một nắm chân hương. Mâm như vậy không hề thiếu lễ, mà còn gần với tinh thần giản dị, chia sẻ của thí thực hơn.
Gia đình muốn thay dần đồ dùng một lần bằng bộ chén đĩa thờ bền, dùng lâu năm có thể xem các mẫu đĩa gốm ở Vật Phẩm Phong Thuỷ, chọn bộ nhỏ vừa mâm.