Đồ cúng cô hồn để ngoài trời cả buổi: món nào ăn lại được, món nào nên bỏ để tránh ngộ độc
Trả lời ngắn: sau lễ cô hồn, bánh kẹo đóng gói còn kín, sữa hộp chưa mở, trái cây vỏ dày như cam, bưởi, chuối, khoai luộc nguyên củ thường còn ăn được nếu không để quá lâu. Cháo, xôi, chè, bánh có nhân, đồ mặn để hở ngoài nắng nóng nhiều giờ dễ hỏng và nên bỏ, nhất là với trẻ nhỏ, người già, phụ nữ mang thai. Bày đồ cúng có lồng bàn, đặt nơi râm và rút ngắn thời gian để ngoài là cách giữ an toàn.
Đồ cúng là để chia, và chia đồ đã hỏng thì không còn là bố thí. Mỗi mùa lễ, các khuyến cáo y tế thường nhắc người dân cẩn thận với thực phẩm để lâu ở nhiệt độ thường. Tháng Bảy âm lịch lại thường nóng ẩm, có mưa, ruồi nhặng nhiều, nên mâm cúng ngoài trời là môi trường thuận lợi cho vi khuẩn.
Vì sao đồ ăn để ngoài trời dễ hỏng
Vi khuẩn phát triển nhanh ở nhiệt độ ấm, nhất là trong những món ẩm, nhiều tinh bột, đường hay đạm như cháo, xôi, chè, bánh có nhân, thịt. Nắng chiếu trực tiếp làm món ăn nóng lên, độ ẩm của mùa mưa giữ ẩm cho món ăn, ruồi và kiến mang vi khuẩn tới. Một bát cháo nguội để ngoài trời buổi chiều có thể trông vẫn bình thường nhưng đã không còn an toàn. Ngộ độc thực phẩm không phải lúc nào cũng có mùi vị khác lạ báo trước.
Phân loại đồ cúng theo độ an toàn
| Nhóm | Ví dụ | Sau khi để ngoài vài giờ |
|---|---|---|
| Đóng gói kín | Bánh quy, kẹo gói, sữa hộp, nước đóng chai | Thường vẫn ăn được nếu bao bì còn nguyên |
| Trái cây vỏ dày | Cam, quýt, bưởi, chuối, thanh long | Rửa sạch, bóc vỏ là ăn được |
| Củ luộc nguyên | Khoai lang, khoai mì, bắp | Ăn được nếu để không quá lâu, không chua, không nhớt |
| Đồ chín ẩm, nhiều tinh bột | Cháo, xôi, chè, bánh nhân | Dễ hỏng, nên bỏ hoặc không ăn lại |
| Đồ mặn | Thịt, giò, trứng | Rủi ro cao nhất, không nên ăn lại sau nhiều giờ ngoài trời |
Mâm cô hồn truyền thống phần lớn là đồ chay, đồ khô và đồ tượng trưng, nên với lễ cô hồn thì phần cần bỏ thường chỉ là cháo và những món ẩm.
Cháo trắng: món tượng trưng, không cần ăn lại
Ly cháo trắng loãng trên mâm cô hồn là món tượng trưng cho bữa ăn của những vong linh đói khát. Cháo để ngoài nhiều giờ là món dễ hỏng nhất trên mâm. Không cần tiếc: lượng cháo cúng thường ít, đổ vào gốc cây hoặc chỗ thoát nước sau lễ. Có thể nấu ít cháo, chỉ đủ múc vài ly nhỏ, để không phí.
Cách bày để đồ cúng sạch hơn
- Đặt mâm ở chỗ có bóng râm, tránh nắng chiếu thẳng.
- Dùng lồng bàn lưới hoặc khăn mỏng che phần đồ ăn chín sau khi khấn.
- Giữ nguyên bao bì bánh kẹo, không bóc ra bày.
- Trái cây để nguyên, chưa gọt.
- Bày đồ chín vào lúc sắp cúng, không bày từ sáng.
- Rút ngắn thời gian để mâm ngoài trời: khoảng một tuần hương là đủ.
Dấu hiệu món đã hỏng
Món có mùi chua, mùi lạ, bề mặt nhớt, có bọt, đổi màu, có nấm mốc, có ruồi đậu nhiều, bao bì phồng hoặc rách đều nên bỏ. Nhưng như đã nói, không phải món hỏng nào cũng có dấu hiệu rõ. Nguyên tắc an toàn: đồ chín ẩm đã để ngoài trời nóng nhiều giờ thì bỏ, kể cả khi trông còn ổn.
Những người cần cẩn thận hơn
Trẻ nhỏ, người già, phụ nữ mang thai, người có bệnh mạn tính hoặc suy giảm miễn dịch dễ bị ngộ độc thực phẩm nặng hơn. Với những người này, chỉ nên cho ăn đồ cúng đóng gói kín và trái cây vỏ dày đã rửa, bóc vỏ. Nếu ai có biểu hiện đau bụng, nôn, tiêu chảy, sốt sau khi ăn, cần theo dõi và đưa tới cơ sở y tế khi triệu chứng nặng, kéo dài hoặc có dấu hiệu mất nước.
Đồ cúng nhận từ nhà khác
Khi đi giật cô hồn hoặc được hàng xóm chia đồ cúng, người nhận không biết món đó đã để ngoài trời bao lâu. Ưu tiên ăn bánh kẹo gói kín, trái cây. Đồ chín như xôi, chè nhận từ nhà khác nên cân nhắc kỹ, nhất là khi cho trẻ. Người cho cũng vậy: chỉ phát những gì mình chắc là còn tốt, đó là sự tử tế cần thiết khi bố thí.
Không có chuyện ăn đồ cúng cô hồn bị đau ốm vì vong
Có lời đồn rằng ăn đồ cúng cô hồn mang vào nhà sẽ bị đau ốm do vong linh theo. Không có căn cứ nào cho điều này. Nếu có ai đau bụng sau khi ăn đồ cúng, nguyên nhân hợp lý nhất là thực phẩm đã hỏng do để ngoài trời lâu, và cách xử lý là chăm sóc y tế, không phải cúng giải.
Chuẩn bị vừa đủ để không tiếc mà ăn liều
Nhiều người ăn lại đồ cúng đã có dấu hiệu hỏng chỉ vì tiếc. Cách tránh từ gốc là chuẩn bị lượng vừa đủ: cháo chỉ nấu vài ly nhỏ, xôi chè nếu có thì làm ít, ưu tiên những món khô, gói kín, trái cây vỏ dày, vốn là những món an toàn hơn và dễ chia cho người khác sau lễ. Mâm cô hồn vốn không đòi hỏi đồ mặn hay món cầu kỳ, nên đơn giản hoá mâm cũng chính là giảm rủi ro thực phẩm.
Nhà nào hay bày lễ ngoài trời có thể sắm một bộ đĩa, chén có nắp đậy để giữ đồ cúng sạch hơn; tham khảo các mẫu đĩa gốm ở Vật Phẩm Phong Thuỷ và chọn loại dễ rửa.