Định lượng mâm cúng cô hồn theo số người nhận: bảng tính từng món, lịch mua hai đợt và cách không để thừa
Trả lời ngắn: lượng đồ cúng cô hồn nên tính ngược từ chỗ đồ sẽ đi đâu sau lễ, không tính theo "mâm cho đẹp". Phần lớn bánh trái, nước sẽ được chia cho người sống, nên đếm trước số người sẽ nhận: con cháu trong nhà, trẻ con trong xóm, người làm, người qua đường. Phần tượng trưng như cháo, gạo muối chỉ cần ít. Một bảng định lượng đơn giản và một lịch mua hai đợt giúp mâm đủ đầy mà gần như không có gì phải bỏ.
Năm nào cũng có nhà ngồi nhìn mấy túi bỏng ngô ỉu, nửa nải chuối chín nẫu, mấy chai nước không ai lấy sau lễ. Không phải vì nhà ấy thiếu lòng, mà vì mua theo cảm giác. Bài này đưa ra cách tính cụ thể, để mỗi món trên mâm đều có chỗ đến.
Nguyên tắc: tính ngược từ người nhận
Mâm cúng cô hồn có hai phần. Phần tượng trưng dành cho các vong linh: cháo loãng, gạo, muối, nước, hương. Phần này nhỏ, sau lễ phần lớn được rải hoặc đổ đi đúng chỗ. Phần chia cho người sống: bánh kẹo, trái cây, khoai, mía, bỏng, nước uống. Phần này mới là phần tốn tiền, và cũng là phần dễ dư nhất.
Vì vậy câu hỏi đầu tiên không phải "mâm cần những gì" mà là "sau lễ, ai sẽ nhận đồ". Bài mâm cúng cô hồn gồm những gì đã liệt kê món theo ba cỡ. Bài này đi tiếp: mỗi món bao nhiêu.
Bước một: đếm người nhận
- Người trong nhà: những người sẽ ăn bánh trái sau lễ.
- Trẻ con quanh nhà: nhìn lại năm trước có bao nhiêu đứa ghé xin, hoặc hỏi hàng xóm.
- Người làm, nhân viên: nếu cúng ở tiệm.
- Người lao động quanh đó: xe ôm, lao công, bảo vệ, người bán hàng rong quen.
- Một bếp ăn hoặc mái ấm: nếu nhà định mang phần dư đến.
Cộng lại ra một con số. Gọi đó là số người nhận. Mâm nhà phố bình thường thường từ năm tới mười lăm người; tiệm buôn có giật cô hồn có thể vài chục.
Bước hai: tính phần tượng trưng
Phần này gần như cố định, không phụ thuộc số người nhận.
| Món | Lượng gợi ý | Ghi chú |
|---|---|---|
| Cháo trắng loãng | Ba đến mười hai chén nhỏ | Một nắm gạo nấu với nhiều nước là đủ; tỷ lệ nấu xem bài riêng |
| Gạo | Một chén nhỏ | Sau lễ rải gọn hoặc cho chim, gà |
| Muối | Một chén nhỏ, có thể ít hơn gạo | Muối hột hoặc muối tinh đều được |
| Nước | Ba ly nhỏ hoặc một ly lớn | Nước sạch |
| Hương | Một đến vài nén, theo nếp nhà | Chọn hương ngắn |
| Nến | Một đến hai cây trong cốc thuỷ tinh | Hoặc đèn nến điện |
Cháo nấu bao nhiêu và loãng thế nào, xem bài cháo trắng loãng trong mâm cúng. Ở đây chỉ nhắc: nồi cháo cúng không cần to. Nhiều nhà nấu nhiều quá rồi phải đổ.
Bước ba: tính phần chia cho người sống
Bảng dưới là cách tính theo đầu người. Các lượng là gợi ý để bắt đầu; năm đầu làm theo, năm sau chỉnh theo thực tế nhà mình.
| Món | Mỗi người nhận | Ví dụ cho 10 người |
|---|---|---|
| Bánh kẹo gói nhỏ | Hai đến ba gói hoặc viên | Một túi lớn chia được khoảng hai mươi đến ba mươi phần |
| Trái cây | Một quả hoặc một phần nhỏ | Một nải chuối, vài quả cam, quýt |
| Khoai lang luộc | Một củ nhỏ hoặc nửa củ | Khoảng năm, sáu củ vừa |
| Mía | Hai, ba khúc ngắn | Một đến hai cây chặt khúc |
| Bỏng ngô, bỏng gạo | Một gói nhỏ | Mười gói nhỏ hoặc chia từ túi lớn |
| Nước uống đóng chai | Một chai nhỏ, nếu có | Mười chai nhỏ, hoặc bỏ nếu người nhận ở gần |
Một mẹo: tính đủ số người nhận rồi cộng thêm khoảng một phần năm cho người ghé bất ngờ. Đừng cộng gấp đôi "cho chắc".
Ba mâm mẫu theo số người nhận
Mâm cho khoảng năm người: căn hộ, phòng trọ
Ba chén cháo nhỏ, một chén gạo, một chén muối, một ly nước, một nến trong cốc. Phần chia: một gói bánh quy, nửa nải chuối, hai củ khoai, vài khúc mía. Đặt gọn trên một khay.
Mâm cho khoảng mười lăm người: nhà phố có hiên
Bảy đến mười hai chén cháo nhỏ, gạo muối, ba ly nước. Phần chia: hai túi bánh kẹo lớn, một nải chuối, vài quả cam, bảy tám củ khoai, hai cây mía, mười lăm gói bỏng nhỏ. Bày trên bàn thấp.
Mâm cho khoảng bốn mươi người: tiệm buôn, lễ chung
Phần tượng trưng giữ như mâm vừa. Phần chia nên đóng sẵn thành túi nhỏ, mỗi túi đủ cho một người: vài viên kẹo, một gói bánh, một quả trái cây nhỏ. Đóng bốn mươi túi cộng thêm khoảng tám túi dự phòng. Đóng túi vừa dễ đếm, vừa tránh chen lấn, như bài tục giật cô hồn văn minh đã gợi ý.
Lịch mua hai đợt
- Đợt một, trước lễ ba đến năm ngày: đồ khô. Bánh kẹo, bỏng đóng gói, gạo, muối, nước đóng chai, hương, nến, túi đựng. Kiểm hạn dùng từng món.
- Đợt hai, chiều hôm trước hoặc sáng hôm lễ: đồ tươi. Trái cây, khoai, mía, hoa nếu có. Mía nên mua ngay hôm cúng và nhờ người bán chặt khúc, róc vỏ.
- Sáng hôm lễ: nấu cháo, luộc khoai.
Viết danh sách theo hai đợt, ghi rõ số lượng đã tính ở trên, mang theo khi đi chợ. Danh sách có số lượng là cách tốt nhất để không mua theo cảm giác.
Bảo quản trước lễ
- Bánh kẹo, bỏng: để nơi khô, kín, xa chỗ ẩm và kiến. Bỏng ngô đã mở túi rất nhanh ỉu.
- Trái cây: chọn quả vừa chín tới, không chín quá vì để ngoài trời cả buổi sẽ nẫu.
- Khoai luộc: luộc sáng hôm lễ, để nguội, đậy khăn sạch.
- Mía: bọc kín để khỏi khô và khỏi ruồi.
- Cháo: nấu ngay trước khi cúng. Cháo để lâu ngoài trời dễ chua.
Sau lễ: kế hoạch chia đã có từ trước
Khi đã tính theo người nhận thì sau lễ không phải nghĩ nhiều. Chia ngay theo danh sách đã đếm. Đồ còn lại sau khi chia, nếu còn ăn được, mang đến bếp ăn hoặc người quen. Phần cháo, gạo muối xử lý theo cách bài xử lý đồ cúng sau lễ không phí đã hướng dẫn. Đồ ăn để ngoài nắng lâu thì nên xem kỹ trước khi chia, đặc biệt là món ướt.
Khi nhà cúng nhiều lần trong tháng Bảy
Nhiều tiệm buôn vừa giữ lệ mùng 2, 16, vừa cúng cô hồn lớn dịp rằm tháng Bảy. Có nhà còn cúng gia tiên, đi chùa cùng tuần. Tính riêng từng lễ thì dễ mua chồng lên nhau. Vài cách gộp:
- Gộp đồ khô cho cả tháng. Gạo, muối, hương, nến, túi đựng mua một lần đầu tháng, chia ra từng kỳ.
- Đồ tươi vẫn mua theo từng kỳ. Trái cây, khoai, mía không để được lâu.
- Đặt kỳ lớn và kỳ nhỏ. Kỳ rằm làm theo số người nhận đầy đủ; kỳ mùng 2 và 16 trong tháng chỉ làm khay tối giản.
- Không mang đồ cúng gia tiên ra mâm cô hồn cho "đủ". Hai mâm khác nhau về món và người nhận; gộp vào chỉ làm mâm cô hồn to lên vô ích.
Tự đặt một mức chi trước khi đi chợ
Bài này không nêu giá, vì giá mỗi nơi mỗi lúc một khác. Nhưng có một cách giữ chi tiêu chừng mực: sau khi có danh sách và số lượng, ước một con số tổng mà nhà mình thấy thoải mái, ghi lên đầu danh sách. Đi chợ mà vượt quá thì bớt món chia ít người ăn nhất, như nước chai hay bánh đóng hộp đắt tiền, chứ không bớt phần cháo, gạo muối. Mâm cúng cô hồn chưa bao giờ đo bằng tiền. Nếu muốn chi thêm vì lòng thương, đưa phần ấy cho một bếp ăn từ thiện sẽ đến tay người đói trực tiếp hơn.
Ghi lại cho năm sau
Ngay tối hôm cúng, ghi ba dòng:
- Năm nay đã mua món gì, bao nhiêu.
- Món nào dư, dư bao nhiêu; món nào thiếu.
- Bao nhiêu người đã nhận đồ.
Năm sau chỉ cần mở ra, chỉnh theo số người. Sau hai ba năm, nhà mình sẽ có một bảng định lượng riêng chính xác hơn mọi gợi ý trong bài.
Ví dụ: nhà chị Ngọc giảm một nửa đồ dư
Năm trước chị Ngọc mua theo thói quen của mẹ: ba túi bánh lớn, hai nải chuối, năm cây mía, một thùng nước. Sau lễ chỉ có sáu đứa trẻ ghé, đồ dư cả tuần ăn không hết. Năm sau, chị đếm: nhà bốn người, khoảng tám đứa trẻ trong hẻm, bác bảo vệ đầu hẻm, chị lao công quen. Mười bốn người, cộng thêm ba phần dự phòng. Chị mua một túi bánh lớn, một nải chuối, hai cây mía, mười bảy gói bỏng nhỏ, không mua nước chai vì ai cũng ở gần. Mâm vẫn đầy đủ món, sau lễ chia hết trong nửa giờ, chỉ còn hai gói bánh chị mang biếu cụ hàng xóm.
Những sai lầm thường gặp
- Mua theo "mâm nhà người ta". Mâm tiệm buôn đầu ngõ có bốn mươi người nhận; nhà mình có mười.
- Nấu cháo cả nồi lớn. Cháo cúng chỉ cần vài chén nhỏ.
- Mua đồ tươi quá sớm. Chuối mua trước ba ngày đến hôm cúng đã thâm.
- Không đóng túi khi đông người. Chia bốc tay dễ chen lấn, đứa lấy nhiều đứa không có.
- Mua kèm theo lời chào hàng. Người bán hay gợi ý "mâm trọn gói đủ lễ" có nhiều món không ai ăn. Cầm danh sách của mình.
Khi nào nên hỏi người có chuyên môn
- Trong nhà hoặc trong xóm có trẻ bị dị ứng thực phẩm (đậu phộng, sữa, trứng): hỏi phụ huynh trước khi chia, và nếu có phản ứng sau khi ăn thì đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay.
- Muốn mang đồ dư đến bếp ăn từ thiện: hỏi bếp ăn trước họ nhận loại đồ gì, tránh mang thứ họ không dùng được.
- Lễ chung quy mô lớn ở nơi công cộng: hỏi tổ dân phố hoặc ban quản lý về chỗ bày và việc phân phát.
Đồ dùng lâu năm cho mâm
Khay, chén nhỏ, đĩa, cốc thuỷ tinh che nến là những thứ mua một lần dùng nhiều năm, đỡ phải dùng đồ nhựa một lần. Ai cần một chiếc lư hương nhỏ, đế vững cho khay cúng có thể tìm ở mục lư hương của Vật Phẩm Phong Thuỷ, chọn loại chịu nhiệt và không quá cao để khỏi đổ.
Mâm cúng cô hồn đẹp nhất là mâm mà sau lễ mọi thứ đều đã đến tay ai đó. Đếm người trước khi đi chợ là cách đơn giản để làm được điều ấy.