Cháo trắng loãng trong mâm cúng cô hồn: vì sao phải có, nấu thế nào, múc bao nhiêu và đựng bằng gì
Trả lời ngắn: cháo trắng loãng có mặt trong mâm cúng cô hồn vì theo quan niệm dân gian, ngạ quỷ có cổ họng nhỏ như cây kim, chỉ nuốt được đồ lỏng. Cháo nấu với ít gạo, nhiều nước, không nêm hoặc chỉ chút muối, múc ra vài chén nhỏ là đủ. Đựng bằng chén sứ tái dùng được thì tốt hơn cốc nhựa. Sau lễ, cháo đổ vào gốc cây hoặc đất trống, không đổ xuống cống.
Trong mọi món của mâm cô hồn, cháo trắng là món "đặc trưng" nhất, cũng là món nhiều nhà ngại vì phải nấu. Thật ra nồi cháo cúng là thứ đơn giản nhất trong bếp: gạo, nước, lửa nhỏ, và chừng nửa giờ.
Vì sao lại là cháo, lại là cháo loãng
Hình ảnh ngạ quỷ trong truyền thống Phật giáo là thân to, bụng lớn, cổ nhỏ như kim, miệng bốc lửa. Đói mà không nuốt được, ăn vào thì hoá lửa. Từ hình ảnh ấy, dân gian cho rằng món hợp nhất để thí thực là cháo thật loãng, dễ trôi. Đây là cách giải thích mang tính biểu tượng, không phải mô tả sinh học.
Có một cách đọc khác, rất thực tế: cháo là món của người nghèo, người ốm, người đói lâu ngày. Một nồi cháo có thể chia cho nhiều người. Trong nhiều thời kỳ đói kém, nồi cháo từ thiện chính là thứ cứu người. Cháo trên mâm cô hồn, vì thế, mang ý chia sẻ của người có với người không.
Nấu một nồi cháo cúng vừa đủ
- Lấy khoảng một nắm gạo tẻ, vo sạch.
- Cho vào nồi với lượng nước gấp nhiều lần gạo, tuỳ độ loãng muốn có.
- Đun sôi rồi hạ lửa nhỏ, khuấy thỉnh thoảng cho khỏi dính đáy.
- Nấu chừng hai mươi tới ba mươi phút, tới khi hạt gạo nở bung, nước sánh nhẹ.
- Không cần nêm; muốn thì cho một chút muối.
Nồi cháo này đủ múc năm tới bảy chén nhỏ. Mâm lớn thì nhân gạo lên. Nhà không có bếp có thể mua cháo trắng nấu sẵn ở hàng cháo, pha thêm nước nóng cho loãng.
Loãng tới mức nào
Không có chuẩn. Phần đông các nhà nấu cháo sao cho múc ra vẫn thấy hạt gạo nở, nhưng nước nhiều, có thể uống được. Có nhà nấu thật loãng như nước cơm. Cả hai đều được. Điều nên tránh là cháo đặc sệt như cháo ăn sáng, vừa trái với hình ảnh truyền thống, vừa tốn gạo hơn.
Múc bao nhiêu chén
Không có con số "chuẩn" nào kiểm chứng được. Các con số hay gặp là ba, năm, bảy, mười hai chén, mỗi nơi giải thích một kiểu. Một số gợi ý thực tế:
- Mâm nhỏ trên ban công: ba chén.
- Mâm vừa ở sân: năm tới bảy chén.
- Lễ chung của xóm: nhiều hơn, tuỳ quy mô.
Chén nhỏ, múc lưng chén là đủ. Cháo trên mâm là để cúng, không phải để ăn no.
Đựng bằng gì: chén sứ, cốc giấy hay lá
| Vật đựng | Ưu điểm | Nhược điểm |
|---|---|---|
| Chén sứ nhỏ | Sạch, trang nghiêm, dùng lại nhiều năm | Phải rửa, dễ vỡ nếu bày ngoài đường |
| Cốc giấy | Tiện, nhẹ | Rác sau lễ, dễ đổ khi gió |
| Cốc nhựa nhỏ | Tiện, rẻ | Rác nhựa, nhiều nhà đã bỏ |
| Lá chuối gấp | Tự nhiên, phân huỷ được | Mất công gấp, chỉ hợp ở nơi sẵn lá |
Nếu dùng cốc dùng một lần, nhớ gom lại bỏ đúng chỗ sau lễ. Mâm cô hồn để lại một đống rác ở vỉa hè là điều không ai muốn.
Cháo nóng hay nguội
Nhiều nhà múc cháo còn ấm, có nhà để nguội. Không có quy định. Lưu ý thực tế: cháo nóng múc vào cốc nhựa mỏng có thể làm cốc biến dạng; cháo nóng đặt gần nến khiến hơi nước bám vào chụp. Trẻ nhỏ chạy quanh mâm có thể làm đổ cháo nóng, nên để nguội bớt là an toàn hơn.
Cháo sau lễ: đổ ở đâu
Dân gian thường không mang cháo cúng cô hồn vào nhà ăn. Cách xử lý phổ biến:
- Đổ vào gốc cây, bồn cây, đất trống trước nhà.
- Ở nông thôn, có nhà cho gà vịt ăn.
- Ở chung cư, gom vào túi kín, bỏ vào thùng rác hữu cơ.
Không nên đổ cháo xuống cống, miệng ga: hạt gạo nở dễ gây tắc. Không đổ ra lòng đường làm trơn. Nồi cháo còn thừa trong bếp, chưa múc ra cúng, thì vẫn là đồ ăn bình thường, cả nhà dùng được.
Khi không muốn nấu
Nhà không có thời gian, không có bếp, có thể thay cháo bằng một ly nước cơm hoặc một chén nước sạch kèm chút gạo. Ý nghĩa thí thực vẫn còn. Cũng có thể góp tiền hoặc công sức vào một nồi cháo từ thiện ở bệnh viện, chùa gần nhà; đó là cách mang ý nghĩa của chén cháo cúng ra đời sống thật.
Mẹo nấu nhanh khi bận
Có thể lấy một chén cơm nguội, cho vào nồi cùng nhiều nước, đun sôi rồi hạ lửa chừng mười lăm phút là có cháo loãng, nhanh hơn nấu từ gạo sống. Nồi cơm điện có chế độ nấu cháo cũng làm được việc này trong lúc người nhà lo việc khác. Dùng gạo tẻ thường, không cần gạo nếp hay gạo thơm đắt tiền.
Nhà muốn có bộ chén nhỏ dùng riêng cho mâm cúng ngoài trời, bền và dễ rửa, có thể xem đĩa, chén thờ tại Vật Phẩm Phong Thuỷ; chén ăn cơm cũ trong nhà, rửa sạch, dùng riêng cũng hoàn toàn được.