Kinh Vu Lan Bồn và kinh Báo hiếu cha mẹ: đọc gì, hiểu thế nào và tụng ở nhà mùa Vu Lan ra sao
Trả lời ngắn: mùa Vu Lan, hai bản kinh được đọc nhiều nhất là kinh Vu Lan Bồn, ngắn, kể việc ngài Mục Kiền Liên cứu mẹ và lời Phật dạy cúng dường chư tăng ngày rằm tháng Bảy để hồi hướng cho cha mẹ, và kinh Báo hiếu Phụ mẫu Ân trọng, dài hơn, kể công ơn cha mẹ qua từng giai đoạn nuôi con. Tụng ở nhà không bắt buộc; nếu tụng, chọn bản dịch tiếng Việt để hiểu nghĩa, đọc chậm ở một chỗ sạch, một nén hương hoặc không, và kết thúc bằng lời hồi hướng cho cha mẹ còn sống lẫn đã khuất.
Rằm tháng Bảy, chùa nào cũng vang tiếng tụng kinh. Nhiều người về nhà muốn tự đọc một bản kinh cho cha mẹ nhưng không biết bắt đầu từ đâu: đọc kinh nào, bản nào, có cần nghi thức gì, đọc chữ Hán Việt không hiểu có sao không. Bài này không kể lại tích Mục Kiền Liên, câu chuyện ấy đã có bài riêng. Bài này đặt hai bản kinh mùa Vu Lan cạnh nhau, nói rõ cái gì là ghi chép, cái gì là nghiên cứu, rồi hướng dẫn cách đọc tụng tại nhà sao cho trang nghiêm mà không câu nệ.
Mùa Vu Lan thường đọc những kinh nào
Ở các chùa Việt Nam, tháng Bảy âm lịch thường gắn với ba nhóm kinh:
- Kinh Vu Lan Bồn: bản kinh gốc của lễ Vu Lan, kể chuyện ngài Mục Kiền Liên và cách Phật chỉ dạy để cứu mẹ.
- Kinh Báo hiếu Phụ mẫu Ân trọng: thường gọi tắt là kinh Báo hiếu, nói về công ơn cha mẹ và cách đền đáp.
- Kinh Địa Tạng: nhiều chùa tụng trong tháng Bảy, gắn với nguyện lực cứu độ chúng sinh ở cõi khổ của Bồ Tát Địa Tạng, cũng có phần nói về hiếu với mẹ.
Ngoài ra, các buổi lễ thí thực cô hồn có nghi thức tụng riêng do chư tăng thực hiện. Với người đọc tại nhà, hai bản đầu là dễ tiếp cận nhất, vì ngắn hơn và nội dung xoay quanh đúng chữ hiếu.
Kinh Vu Lan Bồn: đọc như đọc một lời chỉ dẫn
Kinh Vu Lan Bồn rất ngắn, đọc chậm chỉ mất ít phút. Theo truyền thống, kinh được dịch sang chữ Hán từ khá sớm, thường được ghi là bản dịch của ngài Trúc Pháp Hộ. Câu chuyện thì nhiều người đã biết, nên khi đọc, có thể chú ý tới những ý ít được nhắc:
- Sức một người không đủ. Ngài Mục Kiền Liên là đệ tử thần thông bậc nhất, vậy mà tự mình không cứu được mẹ. Kinh nói cần tới sức chung của chư tăng. Đọc ở góc đời thường, đó là lời nhắc rằng việc lớn cần nhiều người cùng làm.
- Thời điểm có lý do. Rằm tháng Bảy là ngày chư tăng kết thúc mùa an cư, gọi là ngày tự tứ, khi chư tăng đã tu tập ba tháng. Cúng dường lúc ấy là cúng dường vào lúc công phu tròn đầy.
- Hồi hướng rộng. Kinh nói tới cha mẹ hiện tiền và cha mẹ bảy đời quá khứ. Chữ hiếu ở đây không dừng ở một đời.
- Lời dặn cho mọi người. Cuối kinh, Phật dạy người con hiếu thuận năm nào cũng nên làm việc này, tức là việc hiếu được giao cho mọi người, không riêng ai.
Câu chuyện cứu mẹ và phần dân gian thêm vào được viết kỹ trong bài tích Mục Kiền Liên cứu mẹ.
Kinh Báo hiếu Phụ mẫu Ân trọng: những trang về cha mẹ
Bản kinh này dài hơn và giàu hình ảnh hơn. Kinh kể công ơn cha mẹ theo từng chặng: mẹ mang thai nặng nhọc, sinh con đau đớn, nhường chỗ khô cho con nằm chỗ ướt, nhai mớm cơm cho con, giặt giũ những thứ dơ bẩn, lo lắng khi con đi xa, có khi gánh cả điều sai trái vì con, và thương con tới cuối đời. Nhiều bản trình bày thành mười ân đức của cha mẹ. Kinh cũng nói tới những người con lớn lên quên ơn, và cách đền đáp: chép kinh, tụng kinh, làm việc lành, giữ giới, hồi hướng.
Nguồn gốc: điều nên biết
Nhiều nhà nghiên cứu Phật học cho rằng kinh Báo hiếu Phụ mẫu Ân trọng được soạn ở Trung Hoa, không có bản gốc tiếng Phạn hay Pali tương ứng, và có nhiều dị bản. Đây là nhận định học thuật, không làm giảm giá trị đạo đức của bản kinh: hàng trăm năm nay, nó vẫn là bản văn khiến nhiều thế hệ người con rơi nước mắt. Biết điều này giúp người đọc đọc kinh như một bản văn nhắc nhở về công ơn, không cần tranh luận câu chữ nào là lời Phật nói nguyên văn.
Một số hình ảnh trong kinh mang dấu ấn thời đại, chẳng hạn cách so sánh giữa cha và mẹ. Đọc với lòng tôn trọng, nhưng không cần dùng những đoạn ấy để phán xét ai trong gia đình hôm nay.
Bảng so sánh hai bản kinh
| Tiêu chí | Kinh Vu Lan Bồn | Kinh Báo hiếu Phụ mẫu Ân trọng |
|---|---|---|
| Độ dài | Rất ngắn, đọc vài phút | Dài hơn nhiều, đọc khoảng một buổi ngắn tuỳ bản |
| Nội dung chính | Mục Kiền Liên cứu mẹ, cúng dường chư tăng ngày tự tứ, hồi hướng bảy đời cha mẹ | Công ơn cha mẹ qua từng giai đoạn, cách đền ơn |
| Nguồn gốc theo nghiên cứu | Bản Hán dịch sớm, gắn với nguồn gốc lễ Vu Lan | Nhiều học giả cho là soạn tại Trung Hoa, nhiều dị bản |
| Giọng văn | Kể chuyện, chỉ dẫn | Giàu hình ảnh, cảm xúc |
| Hợp đọc khi nào | Mở đầu buổi tụng, đọc cùng con cháu | Buổi tối yên tĩnh, khi muốn ngẫm về cha mẹ |
Hiếu theo cách nhìn nhà Phật: hơn cả phụng dưỡng
Trong kinh điển Pali có một đoạn hay được các thầy dẫn trong mùa Vu Lan: dù người con cõng cha mẹ trên vai suốt đời, chăm sóc mọi bề, cũng chưa đền hết ơn; nhưng nếu giúp cha mẹ phát khởi lòng tin vào điều thiện, giữ giới, biết bố thí, có trí tuệ, thì mới gọi là đền đáp. Ý ấy cho thấy chữ hiếu trong nhà Phật có hai lớp: lo cho thân cha mẹ, và cùng cha mẹ hướng tới điều lành.
Nghe thì lớn, nhưng trong đời thường có thể rất nhỏ: cùng mẹ đi chùa, đọc cho cha nghe một đoạn kinh, rủ cha mẹ cùng làm một việc thiện, giúp cha mẹ bớt lo âu, bớt giận. Phần việc báo hiếu cụ thể với cha mẹ còn sống có ở bài báo hiếu cha mẹ còn sống mùa Vu Lan.
Chuẩn bị đọc tụng tại nhà
Đọc kinh ở nhà không cần chuẩn bị cầu kỳ. Những thứ cần có:
- Một bản kinh dịch tiếng Việt dễ đọc. Có thể là sách in mượn ở chùa, có thể là bản trên trang của các chùa, các nhà xuất bản uy tín.
- Một chỗ sạch, yên: trước bàn thờ Phật nếu nhà có, trước bàn thờ gia tiên, hoặc chỉ một góc phòng gọn gàng.
- Thời gian: lúc không bị gọi điện, không có việc dồn. Buổi tối sau bữa cơm thường hợp.
- Trang phục gọn gàng, không cần áo tràng nếu không có.
- Một nén hương hoặc không. Đọc lâu trong phòng kín thì một nén là đủ, mở cửa cho thoáng.
Các bước một buổi đọc kinh mùa Vu Lan
- Dọn chỗ, lau bàn thờ, đặt bản kinh lên chỗ cao sạch hoặc lên bàn.
- Ngồi yên vài hơi thở cho lắng lòng. Nếu muốn, thắp một nén hương và vái.
- Nói lời nguyện ngắn bằng lời của mình: hôm nay con đọc kinh này để nhớ ơn cha mẹ.
- Đọc kinh Vu Lan Bồn trước, đọc chậm, rõ.
- Nếu còn thời gian, đọc kinh Báo hiếu, có thể đọc một phần mỗi tối trong tuần Vu Lan thay vì đọc hết một lần.
- Ngồi yên ít phút, nghĩ về cha mẹ: một kỷ niệm, một lời chưa nói.
- Hồi hướng: nguyện công đức đọc kinh cho cha mẹ còn sống được bình an, cho cha mẹ đã khuất và các vong linh không nơi nương tựa được siêu thoát.
- Tắt hương hoặc để hương tàn khi có người ở đó, không bỏ đi khi hương còn cháy.
Các bản nghi thức tụng niệm ở chùa thường có thêm phần dâng hương, tán Phật, sám hối, niệm danh hiệu Phật trước và sau phần kinh. Người muốn tụng theo nghi thức đầy đủ nên xin một cuốn nghi thức ở chùa mình hay đi và hỏi thầy cách dùng.
Đọc tiếng Việt hay âm Hán Việt
Nhiều người lớn tuổi quen tụng âm Hán Việt, nghe trang nghiêm. Người trẻ đọc âm Hán Việt thường không hiểu. Không có quy định nào bắt buộc phải tụng bằng thứ tiếng mình không hiểu. Kinh là lời dạy; hiểu được thì mới làm theo được.
- Người không quen chữ Hán Việt: đọc bản dịch tiếng Việt.
- Người muốn giữ âm điệu truyền thống: tụng Hán Việt, sau đó đọc lại bản dịch để hiểu.
- Đọc to hay đọc thầm đều được. Đọc to giúp tập trung; đọc thầm hợp khi nhà có người đang ngủ.
Đọc kinh cho cha mẹ đã khuất và cha mẹ còn sống
Với người đã mất cha mẹ, buổi đọc kinh mùa Vu Lan thường là lúc nhớ thương dâng lên. Không cần kìm nén. Có thể đặt ảnh cha mẹ bên cạnh, đọc chậm, dừng lại khi cần. Những cách tưởng nhớ nhẹ nhàng khác có trong bài mùa Vu Lan cho người đã mất cha mẹ.
Với người còn cha mẹ, có một cách ít ai nghĩ tới: đọc kinh cùng cha mẹ. Mời mẹ ngồi cạnh, con đọc, mẹ nghe; hoặc cha đọc, con cháu nghe. Một đoạn kinh Báo hiếu đọc trước mặt chính người mẹ thường có sức nặng hơn đọc một mình.
Đọc kinh cùng con cháu nhỏ
Trẻ nhỏ khó ngồi yên lâu và chưa hiểu chữ nghĩa. Thay vì bắt trẻ tụng theo, có thể:
- Đọc cho trẻ nghe kinh Vu Lan Bồn bằng tiếng Việt, rồi kể lại bằng lời giản dị.
- Chọn một hai đoạn trong kinh Báo hiếu về việc mẹ chăm con lúc nhỏ, hỏi trẻ hồi bé mẹ đã làm gì cho con.
- Kết thúc bằng một việc nhỏ trẻ làm cho cha mẹ ngay hôm đó: rót nước, bóp vai, vẽ tặng một bức tranh.
- Không doạ trẻ bằng chuyện địa ngục, ngạ quỷ trong kinh. Mục đích là dạy lòng biết ơn, không phải nỗi sợ.
Ví dụ: một tuần đọc kinh của một gia đình
Một gia đình ba thế hệ quyết định tuần trước rằm tháng Bảy, mỗi tối dành hai mươi phút ở phòng khách. Tối đầu, bố đọc kinh Vu Lan Bồn bằng tiếng Việt cho cả nhà nghe, ông nội tụng lại bản Hán Việt ông thuộc từ thời trẻ. Những tối sau, mỗi người đọc một đoạn kinh Báo hiếu, chia nhỏ theo từng ân của cha mẹ. Đứa con gái mười tuổi đọc đoạn về người mẹ thức đêm khi con ốm, rồi tự hỏi mẹ có hay thức như vậy không. Mẹ kể chuyện con sốt cao hồi ba tuổi.
Gia đình không làm gì đặc biệt. Chỉ một nén hương, một cuốn kinh mượn ở chùa và một tuần ngồi lại với nhau. Tối rằm, cả nhà đi chùa dự lễ, rồi về thắp hương gia tiên.
Sai lầm thường gặp
- Coi tụng kinh như đọc thần chú đổi lấy phước, tụng càng nhiều lần càng được nhiều.
- Mua kinh in mạ vàng giá cao để thờ, đặt trên cao mà không mở ra đọc.
- Ép trẻ nhỏ ngồi tụng lâu, khiến trẻ sợ và ghét buổi lễ.
- Đốt nhiều hương trong phòng kín suốt buổi tụng dài.
- Tranh cãi trong nhà về chuyện kinh nào là chính thống thay vì đọc để hiểu.
- Tin lời ai đó rằng phải trả tiền tụng một loại kinh đặc biệt mới cứu được cha mẹ đã khuất. Lễ cầu siêu ở chùa là tuỳ tâm; những gói tụng kinh kèm lời doạ là dấu hiệu nên cảnh giác.
Khi nào nên hỏi người có chuyên môn
- Về nghi thức, cách tụng: hỏi thầy ở chùa gia đình hay lui tới. Mỗi truyền thống, mỗi chùa có nghi thức hơi khác nhau.
- Về văn bản, nguồn gốc kinh: tìm đọc sách của các nhà nghiên cứu Phật học, các bản dịch có chú thích.
- Về nỗi buồn mất cha mẹ: nếu nỗi đau kéo dài, ảnh hưởng tới ăn ngủ, công việc, hãy nói với người thân và tìm tới chuyên gia tâm lý.
Muốn biết tại sao Vu Lan và cúng cô hồn lại nằm trong cùng một ngày, đọc bài Vu Lan và cúng cô hồn trong cùng một tháng.
Gia đình muốn có một góc nhỏ trang nghiêm để đọc kinh, như một pho tượng Phật cỡ vừa đặt trên kệ cao, sạch, có thể xem các mẫu tượng Phật ở Vật Phẩm Phong Thuỷ; tượng nên đặt ngang hoặc cao hơn tầm mắt khi ngồi, không đặt dưới đất hay nơi ồn ào.