Cúng cô hồn rằm tháng Bảy vào ngày nào, giờ nào: những gì là thói quen, những gì là lời đồn
Trả lời ngắn: phần đông các nhà cúng cô hồn tháng Bảy trong khoảng từ đầu tháng tới ngày rằm âm lịch, thường vào buổi chiều, trước khi trời tối hẳn. Miền Nam hay cúng sớm từ mùng 2 tới 14, miền Bắc hay cúng ngày 14 hoặc rằm. Không có giờ "duy nhất đúng"; chọn lúc cả nhà có mặt, trời còn sáng, an toàn lửa là hợp lý nhất.
Mỗi năm tới tháng Bảy, câu hỏi "cúng ngày nào, giờ nào" lại được hỏi rất nhiều, kèm theo vô số câu trả lời trái nhau. Lý do là không có một văn bản gốc nào quy định giờ cúng cô hồn cho gia đình. Những gì đang lưu truyền là thói quen của từng vùng, cộng thêm vài lời đồn. Bài này tách hai thứ ấy.
Khoảng ngày phổ biến theo từng vùng
| Vùng | Khoảng ngày thường thấy | Ghi chú |
|---|---|---|
| Miền Bắc | Ngày 14 hoặc rằm tháng Bảy | Hay làm cùng ngày cúng gia tiên |
| Miền Trung | Rải rác trong tháng, đậm nhất quanh rằm | Nhiều nơi cúng cô hồn rất chu đáo |
| Miền Nam | Từ mùng 2 tới 14, nhiều nhà kiêng để quá rằm | Nhà buôn bán thường cúng thêm mùng 2, 16 hằng tháng |
Đây là xu hướng chung, không phải ranh giới cứng. Một gia đình gốc Bắc sống ở Sài Gòn có thể giữ ngày theo quê, và ngược lại.
Vì sao nhiều nhà cúng trước rằm
Có một cách giải thích dân gian: rằm tháng Bảy là ngày xá tội, các vong được tha từ đầu tháng và phải "về" trước hoặc vào ngày rằm, nên cúng trước rằm thì các vong mới kịp hưởng. Có nơi lại nói cửa ngục mở suốt tháng Bảy, đóng vào cuối tháng. Hai cách nói khác nhau, cho thấy đây là hình ảnh dân gian chứ không phải một lịch trình có thật.
Ngoài lý do tín ngưỡng, còn một lý do thực tế: ngày rằm thường dành cho đi chùa và cúng gia tiên, nên cúng cô hồn sớm hơn vài hôm giúp ngày rằm bớt dồn việc.
Vì sao cúng buổi chiều
- Quan niệm: dân gian cho rằng vong linh hoạt động khi chiều xuống, buổi chiều là lúc "mời" hợp nhất.
- Nếp sinh hoạt: buổi chiều cả nhà đi làm, đi học về; tiệm buôn đã qua giờ cao điểm.
- Thời tiết: buổi chiều bớt nắng, bày đồ ăn ngoài trời đỡ hỏng.
- An toàn: làm khi trời còn sáng thì dễ trông lửa, dễ dọn, trẻ con nhận đồ cũng an toàn hơn so với lúc tối.
Một số nhà kiêng cúng cô hồn buổi sáng vì cho rằng mời khách lạ vào đầu ngày thì cả ngày bị "theo". Đây là kiêng cữ dân gian; nhà nào chỉ rảnh buổi sáng vẫn cúng được, nhiều tiệm buôn vẫn cúng mùng 2 vào buổi sáng trước khi mở hàng.
Có cần xem giờ hoàng đạo không
Giờ hoàng đạo là khái niệm trong lịch pháp cổ, thường được xem cho việc lớn như cưới hỏi, động thổ. Với một lễ thí thực ngắn trước cửa nhà, phần đông gia đình không xem giờ. Một số trang mạng mỗi năm đăng "giờ đẹp cúng cô hồn" với các khung giờ khác nhau; giữa các trang không thống nhất, nên không cần lo nếu không theo.
Nếu gia đình có người lớn tuổi tin vào giờ hoàng đạo, có thể chọn một khung giờ chiều vừa hợp lịch vừa khiến ông bà yên lòng. Điều quan trọng là cả nhà đồng lòng, không phải giờ trên lịch.
Lỡ ngày, lỡ giờ thì sao
Nhiều người lo lỡ qua rằm mà chưa cúng. Thật ra có mấy cách:
- Cúng vào ngày gần nhất có thể, kể cả sau rằm. Nhiều nơi vẫn cúng cô hồn tới cuối tháng Bảy.
- Gửi lễ cầu siêu ở chùa, nơi có khoá thí thực trong mùa Vu Lan.
- Thay mâm cúng bằng một việc chia sẻ: nấu một nồi cháo cho bếp từ thiện, góp đồ ăn cho người khó khăn.
Không có căn cứ nào cho thấy lỡ ngày thì gặp chuyện. Đó là nỗi lo, không phải hệ quả.
Chọn ngày giờ cho hợp gia đình mình
Một cách chọn đơn giản, áp dụng được cho hầu hết các nhà:
- Xem lịch âm để biết ngày rằm rơi vào thứ mấy.
- Chọn một chiều trong khoảng mùng 2 tới rằm mà cả nhà có mặt.
- Bắt đầu sớm hơn hoàng hôn khoảng một tiếng, để hương tàn, dọn xong khi trời còn sáng.
- Nếu ở chung cư, tránh giờ cao điểm thang máy, tránh giờ hàng xóm nấu cơm để khói không bay vào nhà họ.
Lịch cúng trong tháng nếu nhà có tiệm buôn
Nhà buôn bán thường đã giữ lệ cúng mùng 2 và 16 hằng tháng. Trong tháng Bảy, lễ mùng 2 vẫn làm như thường, còn lễ lớn hơn dời về gần rằm, có thể gộp vào ngày 14. Lễ 16 tháng Bảy thì nhiều nhà vẫn giữ, có nhà bỏ vì đã cúng lớn trước đó. Không cách nào sai.
Thời tiết tháng Bảy và chuyện chọn giờ
Tháng Bảy âm lịch thường rơi vào giữa mùa mưa ở cả Bắc lẫn Nam, chiều hay có mưa rào bất chợt. Nếu bày mâm ngoài sân trống, nên để sẵn một tấm bạt hay ô che, hoặc bày dưới mái hiên. Khi trời mưa to, có thể lùi lễ sang một chiều khác trong tuần, hoặc cúng sớm hơn trước cơn mưa thường lệ. Hương ướt khó cháy, nến dễ tắt, đồ ăn dính nước nhanh hỏng; lùi lễ vì mưa là chuyện bình thường, không phải điềm gì cả.
Để bàn thờ thần tài, thổ địa ở tiệm luôn gọn gàng trước mỗi kỳ cúng, có thể tham khảo mục thần tài và đồ thờ tại Vật Phẩm Phong Thuỷ; còn mâm cô hồn thì cứ giữ đơn sơ ngoài cửa.