Rằm tháng Bảy làm những lễ gì: thứ tự cúng Phật, thần linh, gia tiên và cô hồn trong một ngày
Trả lời ngắn: rằm tháng Bảy thường gồm bốn việc chính: đi chùa dự lễ Vu Lan hoặc cầu siêu, cúng Phật và thần linh trong nhà, cúng gia tiên, và cúng cô hồn ngoài trời. Thứ tự phổ biến là Phật, thần linh trước, gia tiên sau, cô hồn sau cùng, theo ý mời bề trên, rồi người nhà, rồi khách lạ. Nhà bận rộn có thể rút còn hai lễ: gia tiên và cô hồn, vẫn đủ ý.
Rằm tháng Bảy là dịp hiếm hoi trong năm mà ba lớp ý nghĩa chồng lên nhau: Vu Lan báo hiếu của nhà Phật, ngày xá tội vong nhân theo quan niệm Trung Nguyên, và nếp cúng rằm hằng tháng của gia đình Việt. Vì dồn nhiều thứ, nhiều nhà rối, không biết làm gì trước, gì sau. Bài này sắp lại cho rõ.
Bốn việc thường làm trong dịp rằm tháng Bảy
| Việc | Ý nghĩa | Bắt buộc không |
|---|---|---|
| Đi chùa, dự lễ Vu Lan, cầu siêu | Báo hiếu cha mẹ, cầu siêu cho người đã khuất | Tuỳ niềm tin, không bắt buộc |
| Cúng Phật, thần linh trong nhà | Dâng hương bàn thờ Phật, thổ công, thần tài nếu có | Tuỳ nhà có bàn thờ nào |
| Cúng gia tiên | Mời ông bà, cha mẹ đã mất về hưởng lễ | Phần đông các nhà đều làm |
| Cúng cô hồn | Thí thực cho vong linh không nơi nương tựa | Phổ biến, nhất là nhà buôn bán |
Không cần làm đủ bốn. Nhà không có bàn thờ Phật thì bỏ qua bước ấy; nhà không đi chùa được thì thắp hương tưởng nhớ cha mẹ ở nhà cũng là Vu Lan.
Vì sao thứ tự thường là bề trên, người nhà, rồi khách
Cách sắp xếp này đến từ nếp nghĩ lễ nghĩa của người Việt: kính bề trên trước, lo người nhà sau, rồi mới đãi khách. Phật và thần linh được coi là bề trên, gia tiên là người nhà, cô hồn là khách lạ. Trong quan niệm dân gian, thổ công là vị cai quản đất nhà, nên nhiều nhà thắp hương xin phép thổ công trước khi mời gia tiên và trước khi mời cô hồn tới trước cửa.
Đây là thói quen có lý do văn hoá, không phải luật cứng. Có nhà cúng cô hồn từ sáng vì chiều phải đi làm, rồi tối mới cúng gia tiên. Lễ vẫn trọn vẹn nếu mỗi mâm tách riêng và lòng người cúng thành thật.
Lịch một ngày mẫu
- Sáng sớm: lau dọn bàn thờ, thay nước, thay hoa. Nhà nào đi chùa thì đi buổi sáng, khi chùa còn thoáng.
- Gần trưa: dâng hương bàn thờ Phật, thần linh nếu có, lễ đơn giản gồm hoa, quả, nước, hương.
- Trưa: cúng gia tiên với mâm cơm, chờ một tuần hương, hạ lễ, cả nhà dùng bữa.
- Chiều: bày mâm cô hồn ở sân, hiên, ban công; thắp hương, khấn mời; chờ hương tàn.
- Cuối chiều: rải gạo muối, hoá chút giấy tiền nếu có trong thùng kim loại, chia bánh kẹo, dọn sạch chỗ cúng.
Lịch này giả định cả nhà có mặt vào ngày rằm. Thực tế nhiều nhà làm lễ gia tiên vào ngày mười bốn hoặc cuối tuần gần rằm; điều đó không sai.
Đi chùa ngày rằm: nên làm gì ở đó
Mùa Vu Lan, nhiều chùa tổ chức lễ cài hoa hồng, tụng kinh Vu Lan, cầu siêu cho người đã mất. Người đi chùa có thể ghi tên ông bà, cha mẹ đã khuất vào sổ cầu siêu theo hướng dẫn của chùa, dâng một bó hoa, một ít trái cây. Chùa nhận cúng dường tuỳ tâm; không chùa chân chính nào ép mức tiền cụ thể.
Nên tránh đốt vàng mã ở chùa trừ khi chùa có chỗ quy định; nhiều chùa đã khuyến khích bỏ vàng mã. Đông người thì để ý trẻ nhỏ và nhang đang cháy trong tay người khác.
Cúng thần linh trong nhà: ngắn gọn là đủ
Nhà có bàn thờ thổ công, thần tài thì thắp hương, thay nước, thêm đĩa trái cây. Lời khấn ngắn, báo hôm nay là rằm tháng Bảy, gia đình làm lễ gia tiên và thí thực cô hồn, xin phép và cầu bình an. Không cần mâm riêng lớn cho bước này.
Cúng gia tiên và cúng cô hồn: tách mâm, tách hương
Hai lễ này dễ lẫn nhất. Mâm gia tiên đặt trên hoặc trước bàn thờ, là bữa cơm đầy đủ, nhiều nhà nấu chay theo tinh thần Vu Lan. Mâm cô hồn đặt ngoài trời, đồ vụn dễ chia. Hương cô hồn cắm ở bát gạo hoặc lư hương riêng, không cắm vào bát hương thờ. Chi tiết từng mâm có ở các bài riêng trên site.
Rút gọn cho nhà bận rộn
- Chỉ có một buổi tối: thắp hương bàn thờ, cúng gia tiên một mâm nhỏ, ra ban công cúng cô hồn một khay nhỏ. Tổng chưa tới một giờ.
- Không nấu được: mâm gia tiên dùng hoa, quả, bánh, xôi mua sẵn; mâm cô hồn dùng bánh kẹo, bỏng, gạo muối, nước.
- Ở xa gia đình: thắp hương tưởng nhớ ở chỗ trọ, gọi về nhà, góp phần chi phí với người ở quê.
Lễ ngắn mà đúng ý vẫn hơn lễ dài mà làm vội trong căng thẳng.
An toàn trong một ngày nhiều lửa
Ngày rằm tháng Bảy, một nhà có thể thắp hương ở ba bốn chỗ. Đừng để hương nến cháy khi không ai ở nhà; đặt nến trong chụp kính hoặc đèn dầu có chao; giữ khoảng cách với rèm, giấy, mái che bằng bạt. Ở chung cư, tuân theo quy định đốt lửa của toà nhà.
Nhà nào muốn sắm đèn thờ có chụp để giảm rủi ro nến đổ có thể xem các mẫu đèn thờ tại Vật Phẩm Phong Thuỷ; đèn điện an toàn cũng là lựa chọn hợp lý cho bàn thờ trong nhà.