Xá tội vong nhân là gì: hiểu đúng ngày rằm tháng Bảy và những việc thiện nên làm
Trả lời ngắn: xá tội vong nhân nghĩa là tha tội cho người đã chết. Đây là lời dân gian chỉ ngày rằm tháng Bảy, bắt nguồn từ quan niệm Trung Nguyên, khi Địa Quan được cho là xá tội cho các vong linh. Ngày này trùng với mùa Vu Lan của nhà Phật nên hai lớp nghĩa hoà vào nhau. Cách đón ngày này ý nghĩa nhất là cầu siêu, tưởng nhớ và làm việc thiện thiết thực, không phải làm lễ thật lớn.
Câu "rằm tháng Bảy, ngày xá tội vong nhân" quen tới mức ít ai hỏi nó từ đâu ra. Mà hiểu rõ nguồn gốc thì lại giúp gỡ nhiều nỗi lo, và giúp chọn đúng việc nên làm trong ngày này.
Giải nghĩa từng chữ
- Xá: tha, miễn.
- Tội: lỗi lầm, nghiệp xấu.
- Vong nhân: người đã mất.
Ghép lại, xá tội vong nhân là ngày người đã mất được tha tội. Hình ảnh dân gian quen thuộc là cửa ngục mở, các vong được ra ngoài, người thân thì về nhà, người không nơi nương tựa thì lang thang tìm ăn. Từ đó mới có tục cúng gia tiên và cúng cô hồn vào dịp này.
Nguồn gốc: ngày Trung Nguyên
Lịch lễ Trung Hoa chịu ảnh hưởng Đạo giáo chia năm thành ba ngày Nguyên: Thượng Nguyên rằm tháng Giêng, Trung Nguyên rằm tháng Bảy, Hạ Nguyên rằm tháng Mười. Mỗi ngày gắn với một vị quan: Thiên Quan ban phúc, Địa Quan xá tội, Thuỷ Quan giải ách. Ngày Trung Nguyên vì thế mang ý nghĩa xá tội, và từ đây đi vào tiếng Việt thành "ngày xá tội vong nhân".
Cần nói rõ: đây là quan niệm tín ngưỡng, không phải sự kiện kiểm chứng được. Nó có giá trị như một biểu tượng của lòng khoan dung, không phải một lịch trình của cõi âm.
Xá tội vong nhân và Vu Lan khác nhau thế nào
| Xá tội vong nhân | Vu Lan | |
|---|---|---|
| Gốc | Quan niệm Trung Nguyên, Đạo giáo và dân gian | Kinh Vu Lan Bồn của Phật giáo |
| Hình ảnh chính | Cửa ngục mở, vong được tha | Ngài Mục Kiền Liên cứu mẹ |
| Trọng tâm | Lo cho vong linh, nhất là vong không nơi nương tựa | Báo hiếu cha mẹ hiện tiền và quá vãng |
| Việc thường làm | Cúng gia tiên, cúng cô hồn | Đi chùa, cầu siêu, cài hoa hồng, cúng dường |
Hai lớp nghĩa gặp nhau ở ngày rằm tháng Bảy, và người Việt đón nhận cả hai. Không cần chọn một bỏ một.
Những lời đồn quanh ngày xá tội
Từ hình ảnh "cửa ngục mở", dân gian sinh ra nhiều kiêng cữ: không ra đường buổi tối, không phơi quần áo ban đêm, không nhặt tiền rơi. Phần lớn là lời đồn, không có căn cứ. Một số kiêng cữ có lý do thực tế, như về sớm vì đường tối nguy hiểm; một số khác chỉ làm người ta lo vô cớ. Site có hẳn một chủ đề bàn từng điều kiêng kỵ.
Lời đồn đáng dè chừng nhất là những lời đi kèm một thứ để bán: "ngày xá tội phải làm lễ giải nghiệp mới tránh được hạn". Một ngày mang ý nghĩa tha thứ mà lại bị dùng để gieo nỗi sợ thì thật trái với tinh thần của nó.
Cầu siêu: làm ở chùa hay ở nhà
Nhiều chùa nhận ghi tên người đã mất để tụng kinh cầu siêu trong mùa Vu Lan. Gia đình có thể đến chùa, ghi tên theo hướng dẫn, cúng dường tuỳ tâm. Ở nhà, có thể thắp hương, đọc một đoạn kinh nếu có niềm tin, hoặc đơn giản là ngồi lặng vài phút nhớ về người thân. Không có hình thức nào "linh" hơn hình thức nào; tấm lòng mới là điều cốt lõi.
Phóng sinh: việc tốt dễ thành việc hại
Nhiều người phóng sinh chim, cá vào dịp rằm tháng Bảy. Ý tốt, nhưng cách làm phổ biến lại có nhiều vấn đề:
- Chim bị bắt để bán cho người phóng sinh, thả ra yếu ớt, nhiều con bị bắt lại hoặc chết.
- Cá thả sai môi trường, như cá nước ngọt thả ra nước lợ, hoặc loài ngoại lai thả vào sông hồ tự nhiên, gây hại cho hệ sinh thái.
- Rùa tai đỏ là loài ngoại lai hay được thả, nhưng lại cạnh tranh với loài bản địa.
Nếu muốn làm việc thiện với muôn loài, có thể ủng hộ các trạm cứu hộ động vật, các chương trình bảo tồn, hoặc đơn giản là không mua chim bắt từ tự nhiên.
Việc thiện thiết thực cho ngày xá tội
- Nấu cháo, phát cơm cho người vô gia cư, người lao động nghèo.
- Góp vào quỹ của bệnh viện, mái ấm, bếp ăn từ thiện.
- Thăm người già neo đơn, thắp hương ở nghĩa trang liệt sĩ hoặc nghĩa trang vô danh.
- Bớt vàng mã, chuyển phần tiền ấy sang giúp người sống.
Đây chính là tinh thần "xá" theo nghĩa đẹp nhất: rộng lòng với người khác, không tính toán.
Nói với con trẻ về ngày xá tội
Trẻ nghe chữ "cửa ngục mở" rất dễ hình dung ra cảnh đáng sợ. Có thể kể lại theo hướng khác: theo chuyện xưa, đây là ngày những người đã mất được tha thứ cho lỗi lầm cũ, nên người sống cũng tập tha thứ, tập chia sẻ. Rồi cho con cùng làm một việc thiện nhỏ trong ngày, như gói bánh cho bạn nghèo trong lớp hay mang cơm cho bác bảo vệ. Ý nghĩa của ngày xá tội sẽ ở lại với con lâu hơn mọi câu chuyện ma.
Gia đình muốn giữ một góc tưởng niệm trang nghiêm trong nhà cho những ngày như thế có thể tham khảo tượng Phật và vật phẩm tâm linh tại Vật Phẩm Phong Thuỷ, đặt ở nơi sạch sẽ, cao ráo, không dùng như bùa trừ tà.