Cúng cô hồn theo tinh thần nhà Phật tại gia: khung tụng niệm sáu bước, phát nguyện và hồi hướng

Trả lời ngắn: gia đình theo Phật giáo có thể cúng cô hồn tại nhà theo một khung tụng niệm đơn giản thay cho, hoặc kèm theo, văn khấn dân gian: tịnh tâm, dâng hương, niệm Phật, tụng một bài kinh ngắn, phát nguyện cho các vong linh, và hồi hướng. Phần thí thực đầy đủ với thần chú và ấn tay là khoa nghi của người xuất gia; nhiều thầy khuyên người tại gia chỉ niệm và tụng trong phạm vi đã được hướng dẫn. Khung này không có bản duy nhất; nên hỏi thầy ở chùa mình quen để có nghi thức hợp với truyền thống chùa ấy.

Nhiều Phật tử thấy văn khấn dân gian thiếu một điều gì đó: lời khấn nói về mời ăn, cầu bình an, nhưng chưa có phần lòng từ bi và phần chia sẻ công đức mà mình quen khi đi chùa. Bài này phác một khung cúng cô hồn theo tinh thần nhà Phật cho người tại gia, nói rõ chỗ nào người tại gia làm được, chỗ nào nên để chư tăng.

Văn khấn dân gian và nghi thức nhà Phật khác nhau thế nào

Hai cách không loại trừ nhau. Nhiều nhà khấn ngắn bằng lời dân gian rồi tụng thêm một bài kinh. Bài giải nghĩa văn khấn phổ biến giúp hiểu phần dân gian; bài này nói về phần tụng niệm.

Gốc của lễ trong nhà Phật

Lễ thí thực có gốc từ tích A Nan gặp ngạ quỷ miệng lửa, được ghi trong kinh điển, và từ những khoa nghi thí thực chùa Việt vẫn dùng, như Mông Sơn thí thực. Trong khoa nghi ấy, người xuất gia tụng kinh, trì các thần chú như chú biến thực và chú cam lồ, kết ấn tay, rồi rải thức ăn và nước. Bài nguồn gốc lễ cúng cô hồn kể kỹ phần lịch sử.

Điều cốt lõi người tại gia nên giữ từ gốc ấy là tâm thế: cho đi với lòng từ bi, không đòi đổi lại, và cầu cho người nhận được thoát khổ chứ không chỉ được no một bữa.

Phần nào người tại gia làm được, phần nào nên để chư tăng

Đây là chỗ cần nói thận trọng, vì các truyền thống và các vị thầy có quan điểm khác nhau.

• Người tại gia thường được khuyến khích: giữ thân tâm thanh tịnh, dâng hương hoa, niệm danh hiệu Phật và Bồ Tát, tụng các bài kinh phổ thông, phát nguyện và hồi hướng bằng lời của mình.
• Nhiều thầy khuyên người tại gia không tự làm: phần kết ấn, triệu thỉnh theo khoa nghi đầy đủ. Lý do được giảng là phần này cần sự hướng dẫn và giới hạnh của người xuất gia.
• Các thần chú như biến thực, cam lồ: có chùa hướng dẫn Phật tử trì tụng tại nhà, có chùa không. Nếu muốn trì, hỏi thầy để có bản chép đúng và cách đọc, đừng chép từ nguồn không rõ trên mạng.

Người viết không có thẩm quyền quyết thay. Gặp chỗ phân vân, hỏi thầy ở chùa mình quy y hoặc chùa gần nhà.

Khung tụng niệm sáu bước

Dưới đây là một khung đơn giản, gom từ những phần phổ thông của nghi thức tụng niệm tại gia. Đây là khung để tham khảo, không phải nghi thức chính thức của một hệ phái nào.

1. Chuẩn bị và tịnh tâm. Rửa tay, mặc đồ gọn gàng. Bày mâm chay trước cửa: cháo trắng, gạo muối, bánh trái, nước sạch, hoa. Đứng yên vài hơi thở, để lòng lắng xuống.
2. Dâng hương. Thắp một hoặc ba nén, cắm vững. Chắp tay.
3. Niệm Phật. Niệm danh hiệu Phật A Di Đà, hoặc danh hiệu Bồ Tát Quán Thế Âm, vài lần hoặc theo thói quen của mình.
4. Tụng một bài kinh ngắn. Nhiều nhà tụng Bát Nhã Tâm Kinh vì ngắn và phổ biến. Người chưa quen tụng có thể chỉ niệm danh hiệu Phật.
5. Phát nguyện cho các vong linh. Nói bằng lời của mình, ví dụ ở mục dưới.
6. Hồi hướng. Xin dành công đức của buổi tụng niệm cho các vong linh không nơi nương tựa, cho người thân đã khuất và cho mọi chúng sinh.

Cả khung mất khoảng mười lăm đến hai mươi phút, vừa với thời gian một nén hương ngắn cháy.

Lời phát nguyện gợi ý

Đây là một ví dụ, viết bằng tiếng Việt thường, để ai muốn có thể dựa vào rồi nói theo cách của mình:

Hôm nay con là …, ở tại …, thành tâm dâng chút cháo trắng, gạo muối, bánh trái và nước sạch, kính mời các hương linh không nơi nương tựa, không người thờ cúng, về đây nhận lấy.

Nguyện các hương linh nhờ sức kinh, sức niệm Phật mà lòng được dịu lại, cơn đói khát được vơi, sớm buông bỏ oán hờn, được nghe lời Phật dạy và sinh về cảnh giới an lành.

Con xin hồi hướng công đức buổi tụng niệm hôm nay đến các hương linh, đến ông bà cha mẹ đã khuất, và đến khắp chúng sinh.

Lời phát nguyện này không có phần cầu tài lộc. Đó là chủ ý: trong lễ thí thực, mình đứng ở vị trí người cho. Nếu muốn cầu bình an cho gia đình, có thể thêm một câu ngắn ở cuối.

Đồ cúng theo tinh thần nhà Phật

• Chay: cháo trắng, xôi, chè, bánh trái, khoai, bỏng, nước sạch, hoa. Không giết mổ để cúng.
• Vừa đủ: lễ thí thực quý ở lòng, không ở số lượng. Một mâm nhỏ là đủ.
• Không vàng mã: vàng mã không có trong lễ thí thực gốc, và nhiều chùa khuyên không đốt. Bài vàng mã khi cúng cô hồn giải thích kỹ hơn.
• Sau lễ chia cho người: đây chính là phần "thí" tiếp nối, đến tay người sống.

Nếu chưa thuộc kinh, chưa quen tụng

Nhiều người muốn làm theo tinh thần nhà Phật nhưng chưa từng tụng kinh. Không cần lo. Có ba mức, chọn mức hợp với mình:

• Mức một: chỉ niệm danh hiệu Phật A Di Đà hoặc Bồ Tát Quán Thế Âm trong lúc hương cháy, rồi nói lời phát nguyện và hồi hướng. Mức này ai cũng làm được ngay.
• Mức hai: đọc một bài kinh ngắn theo sách kinh nhật tụng, cầm sách đọc chậm, không cần thuộc. Đọc chậm, rõ chữ quý hơn đọc nhanh cho xong.
• Mức ba: theo nghi thức tụng niệm do chùa mình hướng dẫn, có chuông mõ và các bài tán, sau khi đã được thầy chỉ dạy.

Đi từ mức một lên dần qua nhiều năm là bình thường. Điều làm nên buổi lễ là sự chú tâm, không phải số trang kinh.

Tư thế và cách tụng tại nhà

Cúng cô hồn bày ngoài cửa, nên người tụng thường đứng hoặc quỳ trên một tấm thảm nhỏ trước mâm, quay ra phía ngoài. Không cần chuông mõ nếu nhà không có; có chuông nhỏ thì dùng để đánh dấu đầu và cuối. Tụng vừa đủ nghe, đừng to làm phiền hàng xóm. Người già, người đau lưng có thể ngồi ghế thấp. Lòng thành không nằm ở tư thế.

Trẻ nhỏ có thể đứng cạnh chắp tay, nghe người lớn tụng. Không nên để trẻ nhỏ cầm hương đang cháy.

Trình tự một buổi chiều mẫu

Phần kết thúc chi tiết theo từng bước có trong bài trình tự một buổi cúng cô hồn.

Ví dụ: nhà cô Hoa

Cô Hoa quy y ở một ngôi chùa gần nhà. Trước đây cô khấn theo tờ văn khấn mua ngoài chợ, đọc xong lại thấy có câu "phù hộ buôn may bán đắt" không hợp với điều thầy dạy. Năm ấy cô hỏi thầy. Thầy bảo cô cứ bày mâm chay trước cửa, niệm Phật, tụng Bát Nhã Tâm Kinh, rồi phát nguyện bằng lời của mình và hồi hướng; phần trì chú thí thực thì đến chùa dự lễ chung. Buổi chiều rằm, cô tụng xong, ngồi yên đến khi hương tàn, rồi mang bánh trái chia cho mấy đứa trẻ trong hẻm. Hôm sau cô lên chùa dự khoá lễ Vu Lan và thí thực.

Những sai lầm thường gặp

• Chép thần chú từ nguồn không rõ. Bản phiên âm sai, thiếu, hoặc trộn lẫn nhiều nguồn. Hỏi thầy để có bản chép chuẩn của chùa.
• Tụng quá dài mà bỏ mặc lửa. Tụng dài thì phải có một người khác trông hương nến.
• Bắt cả nhà phải tụng. Người không theo Phật giáo có thể đứng ngoài hoặc góp phần bày dọn.
• Coi tụng kinh là "bùa" để vong không quấy. Tinh thần của lễ là từ bi, không phải trấn áp.
• Vừa tụng kinh vừa đốt nhiều vàng mã. Hai việc đi theo hai tinh thần khác nhau; nhiều chùa khuyên bỏ phần vàng mã.

Khi nào nên hỏi người có chuyên môn

• Muốn trì chú thí thực, học khoa nghi: hỏi thầy ở chùa mình quy y. Đây là việc của người hướng dẫn, không nên tự học qua mạng.
• Nhà có người mới mất, muốn cầu siêu: đến chùa ghi tên cầu siêu, tham dự lễ chung.
• Trong nhà có người không theo Phật giáo, phân vân về việc tham gia: mỗi người hỏi người hướng dẫn tôn giáo của mình.
• Người tụng bị khó thở vì khói hương trong lúc tụng lâu: chuyển sang đèn điện và hỏi bác sĩ nếu triệu chứng lặp lại.

Đồ dùng cho góc tụng niệm

Một tấm thảm nhỏ, một chiếc chuông tay, một chuỗi tràng hạt và quyển kinh nhật tụng là đủ cho những buổi tụng niệm tại nhà. Nhà nào cần một chuỗi tràng hạt để niệm Phật có thể tham khảo mục tràng hạt của Vật Phẩm Phong Thuỷ, chọn loại vừa tay, giữ gìn trang nghiêm như một vật dùng cho việc tu tập.

Cúng cô hồn theo tinh thần nhà Phật không đòi mâm lớn hay lời khấn hoa mỹ. Nó chỉ đòi một buổi chiều đứng yên, nghĩ về những người đói khổ, và gửi đi một lời nguyện lành.

Câu hỏi thường gặp