Kết thúc lễ cúng cô hồn: vái tạ, hoá vàng an toàn, rải gạo muối và tắt lửa theo đúng trình tự
Trả lời ngắn: lễ cúng cô hồn thường kết thúc theo trình tự: chờ hương cháy gần hết, vái tạ ngắn, hoá chút giấy tiền nếu có trong thùng kim loại, rải gạo muối gọn, chia bánh trái, rồi tắt nến và dọn khi tro đã nguội. Hoá vàng là bước dễ gây nguy hiểm nhất; nên hoá ít, có người trông, có nước bên cạnh. Nhà không dùng vàng mã thì bỏ bước ấy, lễ vẫn trọn.
Phần mở đầu lễ được bàn nhiều, phần kết lại hay bị làm vội: hương chưa tàn đã dọn, giấy tiền đốt vội giữa vỉa hè, gạo muối rải tung ra đường. Đi chậm lại vài phút ở phần cuối giúp lễ trọn vẹn và an toàn hơn hẳn.
Bước một: chờ hương tàn
Thường chờ hết một tuần hương, khoảng hai mươi tới bốn mươi phút tuỳ loại hương. Trong lúc chờ, người nhà có thể chuẩn bị túi quà, thùng hoá vàng, xô nước. Không cần đứng nguyên trước mâm suốt thời gian ấy, nhưng phải có người ở gần để trông lửa.
Bước hai: vái tạ
Người chủ lễ đứng trước mâm, vái ba vái hoặc chắp tay cúi đầu, nói ngắn bằng lời của mình. Ví dụ: "Lễ đã xong, gia đình con xin tạ. Mong các vị đã được no ấm, thong thả lên đường, sớm siêu thoát." Không cần bài tạ dài. Không nên dùng những câu xua đuổi.
Bước ba: hoá vàng, nếu có
Hoá vàng là đốt giấy tiền, vàng mã. Đây là nếp của nhiều gia đình, không thuộc nghi thức thí thực gốc. Nếu giữ nếp, làm như sau:
- Chuẩn bị thùng kim loại có nắp hoặc lưới che, đặt trên nền xi măng, gạch, không đặt trên cỏ khô, thảm, sàn gỗ.
- Đặt xa xe máy, bình gas, mái bạt, rèm, dây điện, cây khô ít nhất vài bước chân.
- Để sẵn xô nước hoặc bình chữa cháy nhỏ bên cạnh.
- Hoá từng ít một, không bỏ cả xấp lớn vào cùng lúc khiến lửa bốc cao, tàn bay.
- Có người trông từ lúc châm tới khi tàn hẳn, giữ trẻ nhỏ đứng xa.
- Không hoá khi gió to: tàn giấy bay lên mái nhà, ban công tầng trên là nguyên nhân cháy hay gặp.
Ở chung cư, nhiều toà nhà cấm đốt vàng mã ở ban công, hành lang và có khu vực đốt chung. Tuân theo quy định đó.
Bước bốn: rải gạo muối
Sau khi tạ, rải gạo muối. Theo quan niệm dân gian, rải ra để các vong cùng có phần. Rải gọn:
- Một nhúm nhỏ trước cửa, sân nhà mình, hoặc vào gốc cây.
- Không rải ra lòng đường, không rải ở hành lang, cầu thang chung.
- Phần gạo muối thừa gom cho chim, gà hoặc bỏ rác hữu cơ.
Có nhà rải gạo muối trước khi hoá vàng, có nhà sau. Thứ tự này không quan trọng.
Bước năm: chia đồ
Bánh kẹo, trái cây, nước chia cho trẻ con, người qua đường, người khó khăn. Nên tắt hoặc dời hương nến ra chỗ khác trước khi mời mọi người tới gần mâm. Ở nơi có tục giật cô hồn, vẫn có thể giữ tục nhưng phát túi tận tay để tránh chen lấn.
Bước sáu: tắt lửa và kiểm tra
- Nến còn cháy thì thổi tắt hoặc chụp tắt.
- Chân hương còn đỏ thì để trong bát gạo cho cháy hết, hoặc dụi vào cát.
- Tro trong thùng hoá vàng dội nước, khuấy, chờ nguội hẳn rồi mới đổ.
- Nhìn lại một lượt quanh chỗ cúng: không còn tàn đỏ, không còn giấy cháy dở.
Bước bảy: dọn sạch
Quét gạo, bỏng, vỏ bánh, lau vết nến. Rửa chén đĩa, khay, cất riêng. Đổ cháo vào gốc cây hoặc rác hữu cơ, không đổ xuống cống. Khoảng mười phút là xong.
Nếu không dùng vàng mã
Bỏ bước ba, lễ vẫn đầy đủ. Ngày càng nhiều gia đình bỏ hẳn vàng mã vì lãng phí, khói bụi, nguy cơ cháy, và vì nhiều chùa khuyến khích như vậy. Phần tiền tiết kiệm được có thể dùng làm việc thiện. Bài riêng trong chủ đề này bàn kỹ chuyện vàng mã.
Những lời đồn quanh phần kết lễ
Có lời đồn hoá vàng mà giấy không cháy hết là "vong chưa nhận", rải gạo muối không đủ xa là "vong còn ở lại", dọn mâm trước khi hương tàn là "vong giận". Không lời nào có căn cứ. Giấy không cháy hết vì xếp dày, thiếu gió; rải gạo muối gọn là để giữ đường sạch. Làm cẩn thận là để an toàn, không phải để chiều lòng một lời đồn.
Khi xảy ra sự cố với lửa
Dù cẩn thận, đôi khi vẫn có sự cố nhỏ. Biết trước cách xử lý giúp không hoảng:
- Tàn giấy bay ra ngoài thùng: dập ngay bằng chân mang giày hoặc dội nước, kiểm tra quanh đó xem có tàn rơi vào khe, vào đống lá.
- Khăn trải bàn bén lửa: kéo khăn ra khỏi mâm xuống nền, dội nước hoặc trùm vải ướt; không cầm khăn đang cháy chạy đi.
- Lửa trong thùng bốc quá cao: đậy nắp hoặc lưới, không thêm giấy, đứng lùi lại chờ lửa hạ.
- Có người bị bỏng nhẹ: xả vùng bỏng dưới nước mát sạch vài phút, không bôi kem đánh răng hay nước mắm; bỏng rộng, bỏng sâu, bỏng ở mặt hay ở trẻ nhỏ thì đưa đi khám ngay.
Khi lửa vượt khỏi tầm kiểm soát, gọi ngay số cứu hoả và đưa mọi người ra chỗ an toàn.
Nhà nào chưa có chỗ cắm hương vững cho lễ ngoài trời, để phần kết lễ không phải loay hoay với chân hương còn đỏ, có thể tham khảo bát hương nhỏ tại Vật Phẩm Phong Thuỷ; một chén sành đựng cát cũng làm tốt việc ấy.