Trình tự một buổi cúng cô hồn từ đầu đến cuối: bảng việc theo từng mốc thời gian cho người làm lần đầu
Trả lời ngắn: một buổi cúng cô hồn tại nhà thường mất khoảng một giờ, chia thành sáu chặng: chuẩn bị đồ và chỗ (trước khoảng một giờ), bày mâm (mười lăm phút), thắp nến hương và khấn (năm phút), chờ hương tàn (hai mươi tới bốn mươi phút), kết thúc lễ gồm vái tạ, rải gạo muối, hoá vàng nếu có, chia đồ (mười phút), và dọn dẹp (mười phút). Có một người trông lửa suốt buổi.
Người lần đầu tự làm lễ, như người trẻ mới ra ở riêng, người vừa mở tiệm, thường không biết bắt đầu từ đâu và lo bỏ sót. Bài này viết như một danh sách việc, có thể mở trên điện thoại và làm theo.
Trước một ngày: chốt và mua
- Chọn ngày, giờ cúng; báo người trong nhà.
- Mua đồ khô: gạo, muối, bánh kẹo, bỏng, nước, hương, nến.
- Mua đồ tươi nếu có: khoai, mía, trái cây. Luộc khoai từ tối nếu tiện.
- Kiểm đồ dùng: khay hoặc bàn thấp, chén, bát gạo cắm hương, chụp nến, thùng kim loại nếu hoá vàng, túi nhỏ để chia quà.
- Nếu ở chung cư, hỏi lại quy định về đốt lửa.
Trước khoảng một giờ: chuẩn bị
- Nấu một nồi cháo trắng loãng nhỏ, khoảng nửa giờ.
- Rửa trái cây, chặt mía, chia bánh kẹo vào túi nhỏ.
- Quét, lau chỗ sẽ đặt mâm; kiểm không có vật dễ cháy gần đó.
- Để sẵn xô nước nhỏ gần chỗ cúng.
Bày mâm: mười lăm phút
- Đặt bàn, chiếu hoặc khay ở ngoài cửa, quay ra ngoài.
- Hàng trong: bát gạo cắm hương, nến trong chụp.
- Hàng giữa: chén cháo, đĩa gạo, đĩa muối, ly nước.
- Hàng ngoài: bỏng, khoai, mía, bánh kẹo, trái cây.
- Đứng lùi lại nhìn: mâm có vững, có chắn lối không.
Thắp và khấn: năm phút
- Thắp nến.
- Thắp hương, số nén tuỳ nhà, phẩy tắt ngọn lửa, cắm vào bát gạo.
- Đứng ngay ngắn, chắp tay, khấn bằng văn khấn quen hoặc bằng lời của mình với đủ ý: ngày, người cúng, lễ vật, lời mời, lời nguyện.
- Vái ba vái hoặc cúi đầu.
Chờ hương tàn: hai mươi tới bốn mươi phút
Không cần đứng mãi trước mâm, nhưng phải có một người ở gần, nhìn thấy được mâm. Thời gian này dùng để chuẩn bị phần kết: mang thùng hoá vàng ra, xếp túi quà, gọi trẻ con trong xóm nếu định chia. Nếu có gió to bất chợt, che chắn hoặc dời nến vào trong.
Kết thúc lễ: mười phút
- Vái tạ ngắn bằng lời của mình.
- Hoá chút giấy tiền nếu có, trong thùng kim loại, có người trông.
- Rải một nhúm gạo muối trước cửa hoặc vào gốc cây.
- Tắt hoặc dời hương nến, rồi mới chia bánh kẹo, trái cây cho mọi người.
Dọn dẹp: mười phút
- Đổ cháo vào gốc cây hoặc rác hữu cơ, không đổ xuống cống.
- Dội nước tro hoá vàng, chờ nguội rồi đổ.
- Nhổ chân hương đã tắt, quét gạo, bỏng, vỏ bánh, lau vết nến.
- Rửa, phơi chén đĩa, cất riêng cho kỳ sau.
Bảng phân công cho nhà ba, bốn người
| Người | Việc |
|---|---|
| Người chủ lễ | Khấn, vái tạ, quyết các chi tiết theo nếp nhà |
| Người lo bếp | Nấu cháo, luộc khoai, chuẩn bị đồ ăn |
| Người trông lửa | Thắp nến hương, trông mâm, hoá vàng, kiểm tro nguội |
| Người trẻ, trẻ nhỏ | Chia túi quà, phát quà khi đã tắt lửa, quét dọn |
Nhà một người thì làm hết, chỉ cần nhớ không rời mâm khi lửa còn cháy.
Những chỗ người mới hay quên
- Quên bật lửa, quên nước sạch trên mâm.
- Đặt nến ở mép ngoài, sát chỗ trẻ con sẽ tới.
- Rải gạo muối ra lòng đường.
- Thắp hương rồi vào nhà làm việc khác, không ai trông.
- Đổ tro còn nóng vào túi rác.
Làm lần đầu, đừng lo sai
Không có buổi cúng nào hoàn hảo. Quên một món, khấn vấp một câu, bày mâm lệch một chút đều không làm lễ mất ý nghĩa. Lần sau sẽ quen tay hơn. Điều duy nhất không nên sai là an toàn lửa.
Thời gian thực tế theo từng cỡ mâm
| Cỡ mâm | Chuẩn bị | Lễ và chờ hương | Kết thúc và dọn |
|---|---|---|---|
| Khay nhỏ ở ban công | Khoảng mười lăm phút, dùng đồ mua sẵn | Khoảng hai mươi phút | Khoảng mười phút |
| Mâm vừa ở sân | Khoảng một giờ, có nấu cháo, luộc khoai | Khoảng ba mươi phút | Khoảng hai mươi phút |
| Mâm lớn ở tiệm | Một buổi chiều, có chia túi quà | Khoảng bốn mươi phút | Khoảng ba mươi phút, gồm phát quà |
Các con số trên chỉ để ước lượng, mỗi nhà nhanh chậm khác nhau. Biết trước giúp chọn giờ bắt đầu sao cho xong trước khi trời tối.
Nếu trời đổ mưa giữa lễ
Mưa rào tháng Bảy có thể ập tới khi hương vừa cắm. Không cần hoảng: dời cả khay vào dưới mái hiên, hoặc che ô lớn cao phía trên, giữ khoảng cách với nến. Nếu hương tắt vì ướt, có thể thắp lại một nén khác khi tạnh, hoặc coi như lễ đã xong và chuyển sang phần kết. Đồ ăn dính mưa thì không đem chia nữa, gom lại xử lý. Không có căn cứ nào cho thấy mưa giữa lễ là điềm gì; đó chỉ là thời tiết mùa mưa.
Người mới ra ở riêng muốn sắm một bộ đồ cúng tối thiểu dùng nhiều năm, gồm bát hương nhỏ và đôi chân nến có chụp, có thể tham khảo chân nến tại Vật Phẩm Phong Thuỷ; chén bát có sẵn trong bếp dùng riêng cho việc cúng cũng đủ.