Ở chung cư nên tự cúng, cúng chung toà nhà hay gửi lễ lên chùa: so sánh bốn cách giữ lễ cô hồn
Trả lời ngắn: người ở chung cư có bốn cách giữ lễ cô hồn: tự cúng gọn tại căn hộ, góp vào lễ cúng chung của toà nhà, gửi lễ lên chùa nhân dịp chùa làm lễ thí thực, hoặc dùng phần tiền mâm cúng để làm một việc thiện cụ thể. Cả bốn cùng một tinh thần là chia phần ăn cho người khuất không ai thờ và cho người đang thiếu. Chọn cách nào tuỳ quy định toà nhà, thời gian, sức khoẻ người trong nhà và điều khiến gia đình thấy yên lòng; nhiều nhà kết hợp hai cách.
Ở nhà có sân, chuyện cúng cô hồn khá đơn giản: bày mâm trước cửa, thắp hương, rải gạo muối, xong. Ở chung cư, mỗi bước đều vướng: không có sân, hành lang là lối chung, toà nhà cấm lửa, hàng xóm có người không theo tục. Nhiều gia đình rơi vào thế lưỡng lự: bỏ thì áy náy, làm thì ngại. Bài này không bàn chỗ bày mâm trong căn hộ, việc đó đã có bài riêng. Bài này đặt bốn cách giữ lễ cạnh nhau, so sánh thẳng thắn, để mỗi nhà chọn được cách hợp với mình.
Bốn cách, một tinh thần
Lễ cúng cô hồn, hay lễ thí thực, cốt ở việc chia thức ăn cho những vong linh không có người thờ cúng, rộng ra là cho mọi người đang thiếu thốn. Đó là ý được ghi trong các nghi thức nhà Phật về thí thực và được dân gian giữ qua nhiều đời. Mâm cúng, nén hương, xấp vàng mã là hình thức. Hình thức có thể đổi theo hoàn cảnh sống, miễn là cái lõi còn nguyên.
- Tự cúng tại căn hộ: giữ được cảm giác tự tay làm, phù hợp nhà có người lớn tuổi quen nếp.
- Cúng chung toà nhà: nhiều nhà góp một mâm lớn ở khu được phép, có người lo an toàn.
- Gửi lễ lên chùa: chùa làm lễ thí thực theo nghi thức đầy đủ, gia đình góp phần và có thể tới dự.
- Làm việc thiện: chuyển phần tiền mâm cúng thành bữa ăn cho người đang sống, hồi hướng cho người đã khuất.
Bảng so sánh bốn cách
| Tiêu chí | Tự cúng tại căn hộ | Cúng chung toà nhà | Gửi lễ lên chùa | Làm việc thiện |
|---|---|---|---|---|
| Lửa trong toà nhà | Có, dù ít | Có, ở khu được phép | Không | Không |
| Thời gian cần bỏ ra | Một hai tiếng | Một tiếng, theo giờ chung | Tuỳ có tới dự hay không | Tuỳ việc chọn làm |
| Cảm giác tự tay làm | Cao | Vừa | Thấp nếu chỉ gửi, cao nếu tới dự | Cao nếu tự đi trao |
| Phiền hàng xóm | Có thể có khói, mùi | Ít, vì đã thống nhất | Không | Không |
| Hợp với ai | Nhà có người lớn tuổi quen nếp, toà nhà cho phép | Toà nhà đã có khu cúng chung | Người bận, người ở toà nhà cấm lửa, người muốn nghi thức đầy đủ | Người muốn ý nghĩa rõ ràng với người đang sống |
Không cách nào hơn cách nào về mặt tâm linh. Đó là chuyện không ai kiểm chứng được, và cũng không cần. Điều kiểm chứng được là cách nào an toàn hơn, ít phiền hơn và giúp được ai.
Cách 1: tự cúng tại căn hộ
Hợp với nhà có ông bà quen tự tay sắp mâm, khấn vái, và toà nhà không cấm hẳn việc thắp hương. Giới hạn của cách này là không gian và lửa. Căn hộ đóng kín, có máy lạnh, có đầu báo khói ở trần; ban công thì gió mạnh, có rèm, có đồ phơi.
- Mâm thu nhỏ: vài chén cháo loãng, ít gạo muối, đĩa trái cây, bánh kẹo, ly nước.
- Một nén hương hoặc nến điện, đặt ở chỗ thoáng gần cửa, không gần rèm.
- Không hoá vàng trong căn hộ hay trên ban công.
- Khấn ngắn, mở cửa sổ sau lễ cho khói tan.
Các lựa chọn chỗ đặt trong căn hộ được viết kỹ ở bài cúng cô hồn ở chung cư không có sân: bày lễ ở đâu.
Cách 2: góp vào lễ cúng chung của toà nhà
Nhiều chung cư đã có khu cúng chung, thường ở sân, khuôn viên tầng trệt hoặc một góc bãi xe ngoài trời, có chậu hoá vàng, có nhân viên toà nhà trông. Nếu toà nhà mình có, đây thường là cách gọn nhất cho cư dân.
Tham gia thế nào cho phải phép
- Hỏi ban quản lý hoặc nhóm cư dân phụ trách giờ cúng, chỗ đặt mâm, đồ được mang.
- Mang phần đóng góp gọn: một đĩa trái cây, ít bánh kẹo đóng gói. Không mang đồ cần hâm nóng hay dễ đổ.
- Đến đúng giờ, khấn ngắn theo lời mình, nhường chỗ cho nhà khác.
- Vàng mã nếu có thì giao cho người trông chậu hoá, không tự đốt riêng.
- Sau lễ, nhận lại phần mình hoặc để ban tổ chức chia cho người làm vệ sinh, bảo vệ, trẻ em trong toà.
Nếu toà nhà chưa có khu cúng chung và cư dân muốn đề xuất, bài thống nhất với ban quản lý chung cư về lễ cúng cô hồn có gợi ý những câu nên hỏi và cách đề xuất.
Cách 3: gửi lễ lên chùa
Vào dịp rằm tháng Bảy, nhiều chùa tổ chức lễ Vu Lan và lễ thí thực, có nơi gọi là lễ chẩn tế cô hồn, thường vào buổi chiều tối. Phật tử và người dân có thể gửi lễ vật, góp tịnh tài, ghi danh để chùa hồi hướng. Với người ở chung cư cấm lửa, người bận rộn, hoặc người muốn nghi thức được làm đầy đủ, đây là lựa chọn nhẹ lòng.
Cách gửi lễ
- Hỏi trước chùa gần nhà hoặc chùa gia đình hay lui tới về lịch lễ và cách ghi danh. Mỗi chùa mỗi khác.
- Lễ vật thường là gạo, đồ khô, trái cây, bánh; chùa sẽ dùng cúng rồi chia cho người nghèo hoặc dùng cho bếp chùa. Hỏi chùa cần gì thay vì tự mua theo thói quen.
- Tịnh tài là tuỳ tâm. Người viết khuyên nhẹ một điều: nơi nào đưa ra bảng giá theo gói, hứa giải hạn, giải nghiệp tuỳ mức tiền, hoặc giục đóng ngay kẻo hết suất, thì nên cân nhắc. Lễ thí thực không cần trả giá cao mới linh.
- Nếu được, tới dự một buổi. Ngồi nghe tụng kinh thí thực, nhìn cả trăm người cùng làm một việc thiện, thường giúp người ta hiểu lễ cô hồn hơn mọi bài viết.
Về tinh thần xá tội vong nhân gắn với lễ ở chùa, có thể đọc thêm bài xá tội vong nhân là gì.
Cách 4: chuyển tiền mâm cúng thành một việc thiện
Có gia đình chọn bớt hoặc bỏ mâm cúng tại nhà, dùng chính khoản đó cho người đang cần. Điều này không trái với tinh thần thí thực, vì thí thực vốn là cho ăn. Những việc cụ thể có thể làm:
- Góp gạo, cháo, sữa cho bếp ăn từ thiện ở bệnh viện, nhiều nơi có nhóm thiện nguyện nấu cho người nhà bệnh nhân.
- Mua phần ăn tặng người lao động quanh khu nhà: bảo vệ, lao công, người thu gom ve chai.
- Cùng nhóm tình nguyện dọn dẹp, thắp hương những ngôi mộ vô chủ ở nghĩa trang, nếu địa phương có hoạt động này. Việc này gần với ý cô hồn nhất: chăm cho người khuất không ai chăm.
- Góp vào quỹ cứu trợ vùng lũ, vì tháng Bảy âm lịch thường trùng mùa mưa bão.
Nếu vẫn muốn có nghi thức, có thể thắp một nén hương ở bàn thờ gia tiên, khấn ngắn rằng phần thiện này xin hồi hướng cho các vong linh không nơi nương tựa. Đó là cách nhiều nhà dùng để thấy trọn vẹn.
Kết hợp các cách
Thực tế ít nhà chỉ chọn một cách. Vài cách kết hợp thường gặp:
| Kết hợp | Cách làm | Hợp khi |
|---|---|---|
| Tự cúng nhỏ và việc thiện | Mâm tối giản không vàng mã ở căn hộ, phần tiền bớt ra dành cho bếp ăn từ thiện | Ông bà muốn có mâm, con cháu muốn giảm khói |
| Cúng chung và gửi chùa | Góp mâm vào khu chung của toà nhà ngày mùng 2, 16; rằm tháng Bảy gửi lễ chùa | Toà nhà có khu chung, gia đình đi chùa |
| Gửi chùa và việc thiện | Không cúng tại nhà, gửi lễ chùa và tự tay đi trao quà | Toà nhà cấm lửa hoàn toàn |
Năm câu hỏi để tự chọn
- Toà nhà cho phép gì? Cấm lửa hoàn toàn thì loại cách 1 có lửa, còn lại cách 1 không lửa, cách 3, cách 4.
- Trong nhà ai giữ lễ? Nếu là ông bà, hỏi ông bà muốn gì trước, đừng tự quyết thay.
- Có ai bị ảnh hưởng bởi khói? Trẻ nhỏ, người bị hen, người mang thai: ưu tiên cách không lửa.
- Có bao nhiêu thời gian? Bận cả ngày rằm thì gửi chùa hoặc góp vào khu chung.
- Điều gì khiến cả nhà yên lòng? Câu này quan trọng nhất. Một cách làm an toàn nhưng khiến ông bà mất ngủ vì áy náy thì chưa phải cách hợp.
Ví dụ: ba gia đình trong cùng một toà
Cùng một toà chung cư hai mươi tầng, ban quản lý chỉ cho đốt vàng mã ở một chậu chung dưới sân và cấm thắp hương ở hành lang, sảnh thang máy.
- Nhà thứ nhất có bà cụ ngoài tám mươi, rất giữ nếp. Con cháu đưa bà xuống sân, góp mâm vào khu chung, bà khấn ở đó. Trên căn hộ chỉ đặt một đĩa trái cây ở bậu cửa sổ, không hương.
- Nhà thứ hai là đôi vợ chồng trẻ đi làm cả ngày rằm. Họ gửi lễ ở chùa gần cơ quan từ tuần trước, tối hôm đó ghé dự lễ thí thực nửa tiếng.
- Nhà thứ ba có con nhỏ bị hen. Họ không cúng tại nhà, dùng khoản tiền mâm cúng mua cháo tặng người nhà bệnh nhân ở bệnh viện nhi, rồi thắp một nén hương ở bàn thờ gia tiên khi về.
Ba cách khác nhau, cùng một tấm lòng, không nhà nào làm phiền nhà nào.
Nói với người lớn tuổi khi đổi cách
Người lớn tuổi thường lo: không bày mâm trước cửa thì cô hồn quấy, nhà không yên. Đây là quan niệm dân gian, nên được nghe với sự tôn trọng chứ không phải bị gạt đi. Vài cách nói dễ nghe:
- Nhắc rằng chùa làm lễ thí thực theo đúng nghi thức nhà Phật, gửi lễ lên chùa là gửi vào nơi làm lễ bài bản nhất.
- Mời ông bà cùng đi chùa, cùng đi trao quà, để ông bà thấy tận mắt phần thiện được làm.
- Giữ lại một phần nghi thức ông bà quý nhất, như lời khấn hay đĩa gạo muối, và chỉ bỏ phần có lửa.
- Đổi từng bước, năm nay bớt vàng mã, năm sau mới bàn tiếp, thay vì đổi hết một lần.
Sai lầm thường gặp
- Bỏ hẳn lễ mà không bàn với người lớn trong nhà, khiến ông bà buồn và áy náy.
- Gửi lễ theo gói đắt tiền vì được hứa giải hạn, coi số tiền là thước đo thành tâm.
- Cúng chung nhưng vẫn mang vàng mã lên căn hộ tự đốt cho đủ.
- Làm việc thiện kiểu chụp ảnh nhiều hơn trao quà.
- Thắp hương ở hành lang, sảnh thang máy vì nghĩ cúng cô hồn phải ở ngoài cửa.
Người đang ở thuê hoặc ở trọ phòng nhỏ có thêm vài điều riêng, xem bài cúng cô hồn khi đang thuê nhà, ở trọ.
Khi nào nên hỏi người có chuyên môn
- Về nghi thức: muốn biết lễ thí thực ở chùa diễn ra thế nào, có nên tới dự, nên mang gì, hỏi trực tiếp thầy trụ trì hoặc ban hộ tự của chùa.
- Về quy định toà nhà: hỏi ban quản lý, đọc nội quy; đừng đoán theo toà khác.
- Về sức khoẻ: nếu trong nhà có người bệnh hô hấp, hỏi bác sĩ mức tiếp xúc với khói hương nào là chấp nhận được.
- Về tài chính: một khoản công đức lớn nên được tính trong kế hoạch chi tiêu của gia đình, không quyết theo cảm xúc trong lúc có người thúc.
Nhà nào chọn tự cúng gọn tại căn hộ có thể dùng vài chiếc đĩa sứ trắng dành riêng cho các kỳ cúng, rửa sạch cất một chỗ, đỡ dùng lẫn với bát đĩa ăn hằng ngày; tham khảo các mẫu đĩa thờ ở Vật Phẩm Phong Thuỷ, chọn cỡ nhỏ cho vừa bậu cửa.