Nghi thức bông hồng cài áo mùa Vu Lan: nguồn gốc, ý nghĩa hoa đỏ hoa trắng và cách làm cho trọn
Trả lời ngắn: nghi thức bông hồng cài áo bắt nguồn từ bài văn ngắn "Bông hồng cài áo" của Thiền sư Thích Nhất Hạnh. Trong lễ Vu Lan, người còn mẹ được cài một bông hồng đỏ để nhắc mình đang có một hạnh phúc lớn, người đã mất mẹ cài bông hồng trắng để tưởng nhớ. Nghi thức trọn vẹn khi người được cài hoa hiểu ý nghĩa của nó và về nhà làm một việc cụ thể cho cha mẹ.
Với nhiều người Việt, ký ức về mùa Vu Lan gắn với khoảnh khắc đứng trong sân chùa, một người lạ khẽ cài bông hoa lên ngực áo, rồi tiếng hát quen thuộc vang lên. Nghi thức này không có từ thời Đức Phật, mà là một nghi thức tương đối mới, nảy sinh từ một bài văn rất ngắn và rất sâu.
Bài văn ngắn của Thiền sư Thích Nhất Hạnh
Thiền sư Thích Nhất Hạnh viết bài "Bông hồng cài áo" kể lại một trải nghiệm ở Nhật Bản: ông thấy người ta cài hoa lên áo trong một ngày lễ dành cho mẹ, và được giải thích rằng ai còn mẹ thì cài một bông hoa có màu, ai mất mẹ thì cài hoa trắng. Từ hình ảnh đó, ông viết về người mẹ như một dòng suối ngọt ngào, về việc người con có mẹ là người hạnh phúc mà thường không biết mình hạnh phúc, và khuyên người đọc hãy về nhà nhìn mẹ cho thật kỹ khi còn có thể.
Bài văn được lan truyền rộng ở Việt Nam, rồi các chùa đưa vào lễ Vu Lan thành nghi thức cài hoa. Từ bài văn ấy, nhạc sĩ Phạm Thế Mỹ sáng tác bài hát cùng tên, nay thường được hát trong lễ.
Ý nghĩa của hai màu hoa
| Màu hoa | Dành cho | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| Hồng đỏ hoặc hồng thắm | Người còn mẹ | Nhắc mình đang có mẹ, đang có hạnh phúc, hãy trân trọng |
| Hồng trắng | Người đã mất mẹ | Tưởng nhớ, biết ơn, và tiếp nối những điều mẹ trao |
Một số nơi phân biệt thêm: hoa hồng nhạt cho người còn mẹ nhưng mất cha, hoặc ngược lại. Đây là cách làm của từng chùa, không có quy định thống nhất. Điều quan trọng là ý nghĩa nhắc nhớ, không phải sự chính xác của màu sắc.
Nghi thức diễn ra thế nào ở chùa
Ở nhiều chùa, nghi thức cài hoa diễn ra trong lễ Vu Lan chính, thường vào ngày rằm tháng Bảy hoặc một ngày cuối tuần gần đó. Thông thường:
- Phật tử và khách thập phương được mời vào chánh điện hoặc sân chùa.
- Các vị tăng ni và tình nguyện viên mang khay hoa, hỏi nhẹ người tham dự còn mẹ hay không, rồi cài hoa phù hợp.
- Có thể có lời giảng ngắn về ý nghĩa Vu Lan, đọc bài "Bông hồng cài áo" hoặc hát bài hát cùng tên.
- Kết thúc bằng lời nguyện, có nơi có thả hoa đăng hoặc cúng dường.
Người không theo đạo Phật vẫn có thể tham dự với thái độ tôn trọng. Nhiều người tới chùa chỉ dịp này trong năm, và chùa luôn đón tiếp.
Khi cài hoa cho người khác
Người làm tình nguyện cài hoa nên hỏi nhẹ nhàng, không đoán. Một câu hỏi vụng có thể làm người vừa mất mẹ đau lòng. Có chùa để sẵn hai khay hoa cho người tham dự tự chọn, vừa tế nhị vừa tránh phải hỏi. Với người đang có tang mới, cái chạm nhẹ lên vai đôi khi có ý nghĩa hơn mọi lời nói.
Cài hoa ở nhà, ở trường, ở công ty
Nghi thức không chỉ có ở chùa. Một số trường học, đoàn thể, công ty cũng tổ chức cài hoa trong mùa Vu Lan, kèm những hoạt động như viết thư cho cha mẹ. Khi tổ chức ở nơi đông người khác tín ngưỡng, nên giới thiệu nghi thức như một nét văn hoá về lòng biết ơn, để ai cũng có thể tham dự mà không thấy bị kéo vào một nghi lễ tôn giáo.
Đừng để bông hoa chỉ là bông hoa
Thiền sư Thích Nhất Hạnh viết bài văn để người đọc về nhà nhìn mẹ, không phải để có thêm một nghi thức. Bông hồng sẽ héo sau một ngày; điều đọng lại nên là một hành động: gọi điện cho mẹ, về ăn bữa cơm với cha mẹ, nói một lời cảm ơn mà lâu nay ngại nói. Với người đã mất mẹ, có thể là thắp nén hương, kể cho con nghe về bà, hay sống tiếp một điều mẹ từng dạy.
Về chuyện mua hoa
Mùa Vu Lan, giá hoa hồng thường tăng. Không cần mua hoa đắt hay bó lớn; một bông hoa nhỏ, thậm chí một bông hoa giấy tự làm, vẫn mang trọn ý nghĩa. Nhiều chùa tự chuẩn bị hoa cho người tham dự. Nếu muốn góp, có thể góp hoa cho chùa thay vì mua riêng.
Cài hoa cho trẻ con
Trẻ nhỏ được bố mẹ dẫn tới chùa thường thích thú khi được cài hoa, nhưng chưa hiểu vì sao. Đó là dịp để giải thích bằng lời đơn giản: bông hoa đỏ nhắc con rằng con đang có mẹ ở bên, hôm nay con làm gì để mẹ vui. Có gia đình cho con tự cài hoa lên áo mẹ, hoặc làm một bông hoa giấy tặng ông bà. Với trẻ đã mất cha hoặc mẹ, người lớn cần tế nhị, để trẻ chọn màu hoa và nói về người đã mất theo cách trẻ muốn, không ép trẻ phải xúc động hay phải tỏ ra mạnh mẽ.
Ai muốn giữ lại một kỷ vật nhỏ của mùa Vu Lan, như một chuỗi hạt đeo tay để nhắc mình về lòng biết ơn, có thể xem các mẫu tràng hạt ở Vật Phẩm Phong Thuỷ, chọn loại giản dị.