Bày mâm cúng cô hồn trước cửa tiệm sao cho gọn, sạch và không chắn lối khách
Trả lời ngắn: bày lễ cô hồn trước cửa tiệm chỉ cần một bàn nhỏ hoặc một tấm mâm đặt sát mép cửa, nằm gọn trong phần mặt tiền của mình, chừa trọn lối đi cho khách và người đi bộ. Món cúng giữ ở mức cơ bản, hương nến đặt chỗ kín gió, và luôn có một người trông cho tới khi tàn hương và thu dọn xong.
Lễ cúng cô hồn ở cửa tiệm là một lệ quen của nhà buôn bán, thường làm vào rằm tháng Bảy và nhiều nơi làm thêm vào mùng 2, 16 hằng tháng. Gốc của lễ là bố thí: mời những vong linh không nơi nương tựa một bữa ăn. Hiểu như vậy thì thấy mâm không cần to, chỉ cần sạch, đủ lòng và không gây phiền cho người đang sống quanh mình.
Chọn chỗ đặt: trong phần mặt tiền của mình, không lấn ra lối đi
Chỗ đúng là phần sân hoặc thềm trước cửa thuộc quyền dùng của tiệm. Ở phố có vỉa hè, nhiều người quen đặt hẳn ra giữa vỉa hè cho rộng, nhưng như vậy là chắn lối người đi bộ, người đẩy xe nôi, người dùng xe lăn. Đặt sát tường hoặc sát mép cửa cuốn, phía không có người ra vào, là cách gọn nhất.
Vài điều nên tránh khi chọn chỗ:
- Không đặt ngay trước cửa ra vào chính, khách bước ra dễ đá đổ.
- Không đặt dưới mái hiên vải bạt, dưới dây điện, biển quảng cáo có đèn hay sát thùng xăng xe máy dựng trước tiệm.
- Không đặt ở miệng cống hoặc chỗ trũng, mưa xuống là nước cuốn đồ cúng.
- Tiệm ở góc đường thì tránh góc cua, nơi xe máy hay cắt sát vào lề.
Hướng mâm theo phong tục là quay ra đường, vì lễ mời những vong linh lang thang bên ngoài, không mời vào trong nhà. Chi tiết này là lệ dân gian, không có văn bản nào quy định độ chính xác của hướng; quay ra phía đường là đủ.
Bàn, mâm và kích cỡ vừa phải
Một chiếc bàn gấp nhỏ, cao chừng ngang gối tới ngang hông, mặt khoảng sáu bảy mươi phân là đủ cho phần lớn cửa hàng. Bàn thấp quá thì chó mèo ăn vụng, bàn cao quá thì nến dễ bị gió quật. Nhà nào không có bàn thì đặt mâm lên một tấm ván hoặc một chiếc ghế đẩu chắc chân, có trải giấy hoặc khăn sạch.
Đồ đựng nên dùng loại nhẹ, dễ rửa: đĩa nhựa, ly nhỏ, khay nhôm. Dùng đồ sứ đẹp cũng được, nhưng nhớ rằng mâm đặt ngoài đường, sẽ có lúc bị va hoặc trẻ con chạy qua giật đồ, nên đừng mang đồ quý ra.
Xếp món theo thứ tự cho dễ nhìn, dễ dọn
Thành phần mâm cô hồn mỗi vùng mỗi khác, nhưng nhóm cơ bản thường gồm cháo trắng loãng, gạo và muối, bỏng ngô hoặc bánh kẹo, khoai lang hoặc khoai mì luộc, mía khúc, nước lọc, vài nén hương và một cặp nến nhỏ. Có nhà thêm hoa, trái cây, quần áo giấy.
- Hàng sau cùng, sát tường: hương, nến, bình hoa nếu có.
- Hàng giữa: đĩa trái cây, khoai, mía, bánh kẹo.
- Hàng đầu: ly cháo, chén gạo muối, ly nước.
- Vàng mã nếu có thì để riêng trong thùng hoặc túi, không chất lên bàn sát nến.
Xếp như vậy thì lửa nằm xa phía người đi qua, và lúc dọn chỉ việc gom từ ngoài vào trong. Không cần đủ hết mọi món; một ly cháo, một chén gạo muối, ít bánh và một nén hương làm bằng lòng thành vẫn trọn ý bố thí.
Hương nến ngoài trời: cái nhỏ hay gây chuyện
Ngoài trời có gió, có xe chạy qua tạo luồng hút. Nến nên đặt trong cốc thuỷ tinh hoặc chụp kính, đáy có chút cát cho đứng vững. Hương cắm vào một bát cát hoặc gạo, không cắm thẳng vào đĩa trái cây vì hương dễ đổ. Số nén hương theo thói quen từng nhà, một hoặc ba nén đều được, không cần thắp cả bó cho khói mù mịt trước tiệm.
Đặt sẵn một chai nước gần mâm. Nếu tiệm bán đồ dễ cháy như vải, giấy, nhựa, sơn, xăng dầu thì càng phải đặt bàn lễ cách xa hàng hoá, và cân nhắc dùng nến điện cho phần đèn.
Giờ giấc và người trông
Dân gian thường cúng cô hồn vào buổi chiều, từ quá trưa tới trước khi trời tối, với giải thích rằng lễ dành cho vong linh nên làm sau lễ gia tiên và trước đêm. Với cửa hàng, giờ hợp lý nhất là lúc vắng khách, thường là đầu giờ chiều. Không có giờ nào được ghi chép là bắt buộc, nên chọn giờ có người rảnh trông lễ là hợp lý hơn chọn giờ đẹp mà bỏ mâm không ai coi.
Người trông không cần đứng nghiêm suốt buổi, chỉ cần để mắt tới lửa, tới trẻ con chạy qua, và đứng ra khi có người xin đồ cúng. Khoảng thời gian một tuần hương tàn là đủ, không cần để mâm tới tối.
Khấn ngắn, đúng ý
Người đứng lễ có thể khấn bằng lời của mình: nói tên cửa hàng, nói rằng gia chủ sửa mâm cơm đạm bạc mời những vong linh không nơi nương tựa quanh đây về thụ hưởng, mong an ổn cho người qua lại và việc buôn bán. Không cần đọc thuộc bài văn khấn dài. Lời khấn chân thật, nói chậm, giữ thái độ kính trọng là phần cốt lõi của nghi lễ.
Thu dọn: phần quyết định tiệm có được hàng xóm quý hay không
Sau khi hương tàn, phong tục thường rải gạo muối, có nơi đổ cháo, đổ nước ra đất. Ở phố đông, cách sạch hơn là rải một nhúm gạo muối tượng trưng sát gốc cây hoặc chậu cây trước tiệm, còn cháo và nước thì đổ vào chỗ thoát nước, không đổ ra giữa vỉa hè gây trơn trượt và kiến ruồi. Bánh kẹo, trái cây có thể chia cho người đi đường, trẻ em quanh xóm hoặc mang vào chia nhân viên.
Nếu có hoá vàng mã thì phải theo quy định ở nơi mình đứng: dùng chậu đốt có nắp hoặc lưới, đặt trên nền không cháy, cách xa xe cộ, hàng hoá và dây điện, có xô nước dập sẵn; đốt xong chờ tro nguội hẳn mới đổ. Nhiều tiệm ở phố đông đã bỏ hẳn vàng mã mà lễ vẫn đủ ý, vì bố thí là chia đồ ăn, không phải chia giấy.
Những thứ không cần mua thêm
Cứ tới tháng Bảy lại có quảng cáo bộ lễ cô hồn trọn gói to, kèm lời hứa buôn may bán đắt. Đó là cách gieo lo rồi bán lời giải: mâm càng to, khách càng sợ thiếu. Không có ghi chép nào cho thấy mâm to đem lại doanh thu nhiều hơn mâm nhỏ. Điều có thật là tiệm sạch sẽ, lễ gọn và cư xử tử tế với người xung quanh thì khách nhớ tới.
Nếu muốn chuẩn bị sẵn một bộ đồ thờ nhỏ, bền, dùng được cả năm cho các lễ cúng tại tiệm, có thể tham khảo các mẫu lư hương và bát hương ở Vật Phẩm Phong Thuỷ, chọn loại vừa với mặt bàn của mình, không cần to.