Biến buổi cúng mùng 2 và 16 thành mốc rà soát việc buôn bán: lễ ngắn, sổ sách rõ, lòng nhẹ

Trả lời ngắn: buổi cúng mùng 2 và 16 có thể thành một mốc rà soát việc buôn bán mỗi nửa tháng: mười phút làm lễ, hai mươi phút xem lại tiền, hàng, khách, an toàn và người làm. Cách làm này không thay lòng thành của lễ, mà đặt lòng thành vào đúng chỗ: cầu bình an là việc của lễ, còn đắt hàng là việc của sổ sách và cách phục vụ. Tiệm nào giữ được nhịp ấy thường bớt lo vu vơ và biết rõ việc của mình hơn.

Nhiều người buôn bán giữ lệ cúng mùng 2, 16 đều đặn nhiều năm nhưng chưa bao giờ nhìn nó như một nhịp. Hai lần một tháng, cùng một giờ, cùng một chỗ, người chủ tiệm dừng tay đứng trước khay lễ. Đó là khoảnh khắc hiếm hoi trong ngày không phải bán, không phải tính. Bài này đề xuất kéo dài khoảnh khắc ấy thêm hai mươi phút để nhìn lại việc làm ăn một cách tỉnh táo.

Nghi lễ như một nhịp

Con người cần những mốc lặp lại để tự kiểm. Người làm văn phòng có họp đầu tuần, người làm nông có mùa vụ. Người buôn bán nhỏ thường không có mốc nào, ngày nào cũng giống ngày nào, cho tới khi hết tiền nhập hàng mới giật mình.

Lệ cúng mùng 2, 16 tình cờ cho người buôn bán một nhịp mười lăm ngày, đều như đồng hồ. Theo các cách giải thích phổ biến, lệ này gắn với việc lo cho những vong linh không nơi nương tựa quanh chỗ làm ăn, và với lệ "làm nha" của nhà buôn người Hoa, như bài cúng mùng 2 và 16 từ đâu ra đã kể. Dù gốc là gì, nhịp ấy có sẵn. Dùng nó để nhìn lại công việc là tận dụng một thói quen tốt, không làm mất gì của lễ.

Đừng giao vận may cho mâm cúng

Có một kiểu nghĩ khiến lệ cúng thành gánh nặng: coi mâm cúng là nguyên nhân của chuyện buôn bán tốt hay xấu. Tháng nào ế, nghĩ là cúng thiếu, cúng sai, phải cúng to hơn. Từ đó sinh ra những lời mời như "mâm cúng chiêu tài", "lễ giải ế" với giá cao.

Cần nói thẳng: không có điều gì kiểm chứng được rằng mâm cúng to hơn thì bán chạy hơn. Đây là thủ thuật quen thuộc: gieo nỗi lo về việc kinh doanh rồi bán cách giải, kèm câu "càng đắt càng linh". Buôn bán xấu đi luôn có lý do thật: giá, chỗ, hàng, khách, đối thủ, mùa vụ, dòng tiền. Những lý do ấy chỉ thấy được khi mình nhìn vào sổ sách.

Lễ cúng nên giữ đúng chỗ của nó: lòng thương những người không nơi nương tựa, lời cầu bình an cho tiệm và người làm. Phần còn lại là việc của người chủ.

Khung ba mươi phút

Hai mươi phút rà soát trùng đúng khoảng thời gian chờ hương tàn, vốn là lúc nhiều người đứng không hoặc lướt điện thoại. Vừa trông lửa vừa làm việc có ích.

Bảng rà soát nửa tháng

Đây là bảng gợi ý cho tiệm nhỏ. Mỗi tiệm điều chỉnh theo ngành hàng của mình.

Không cần trả lời hết mọi dòng mọi kỳ. Có kỳ chỉ xem tiền và hàng, có kỳ chỉ nói chuyện với nhân viên. Quan trọng là đều.

Năm bước bắt đầu từ kỳ cúng tới

1. Chuẩn bị một cuốn sổ riêng, để cạnh hộp đồ cúng. Sổ giấy hay ghi chú trên điện thoại đều được.
2. Kỳ đầu tiên chỉ ghi ba con số: thu, chi, tiền mặt cuối kỳ. Đừng tham làm hết bảng ngay.
3. Kỳ thứ hai thêm hàng tồn và công nợ.
4. Từ kỳ thứ ba, chọn một việc cải thiện cho nửa tháng tới và ghi ra. Kỳ sau xem lại đã làm chưa.
5. Mỗi quý một lần, đọc lại sáu kỳ gần nhất. Xu hướng sẽ hiện ra rõ hơn bất cứ lời đoán nào.

Phần "thí" trong việc làm ăn

Gốc của lễ cúng cô hồn là thí thực, cho người đói ăn. Một tiệm muốn giữ tinh thần ấy có thể đặt một nguyên tắc nhỏ: mỗi kỳ cúng, để riêng một phần rất nhỏ của doanh thu, tuỳ khả năng, cho một việc thiện. Tích lại vài tháng rồi dùng: mua gạo cho bếp ăn từ thiện, góp học bổng cho con một nhân viên, giúp một người bán hàng rong trong xóm lúc khó. Phần này không cần nhiều, nhưng nó biến lời khấn thành việc thật.

Bánh trái sau lễ cũng là một phần "thí". Chia cho trẻ con trong xóm, cho anh xe ôm đầu hẻm, cho chị lao công quét đường, đừng cất lại.

Nói chuyện với nhân viên trong lúc chờ hương tàn

Tiệm có người làm thì khoảng thời gian này là dịp tốt để hỏi han. Không cần họp hành, chỉ vài câu: tuần này có gì vướng, khách nào khó, có cần đổi ca không. Nhân viên không cùng niềm tin không phải tham gia khấn; họ có thể ngồi cùng trong phần rà soát. Nhiều chủ tiệm kể rằng vài phút trò chuyện đều đặn ấy giữ người làm tốt hơn nhiều lời hứa.

Nếu tiệm giao việc cúng cho nhân viên, bài mâm cúng mùng 2, 16 gọn cho cửa hàng nhỏ có danh sách tối giản để họ làm nhanh mà đủ.

Ví dụ: quán cơm của chị Thu

Chị Thu bán cơm trưa cho công nhân gần một khu xưởng. Trước đây chị cúng mùng 2, 16 xong là vào bếp ngay. Có một dạo quán vắng hẳn, chị nghe người quen bảo "chắc cúng thiếu", suýt đặt một mâm giải ế. Thay vào đó, chị bắt đầu ngồi lại hai mươi phút sau khi thắp hương, ghi thu chi và hỏi chuyện cô phụ bếp. Sau ba kỳ, chị thấy rõ: khách giảm từ khi xưởng đổi giờ nghỉ trưa sớm hơn, quán mở bán muộn mười lăm phút. Chị dời giờ nấu sớm hơn, khách quay lại. Mâm cúng vẫn vậy, chỉ có giờ mở bán là đổi.

Ví dụ này là minh hoạ cách làm, không phải lời hứa rằng ai làm theo cũng đông khách.

Ví dụ: tiệm tạp hoá của anh Dũng

Anh Dũng có thói quen để bánh kẹo cúng dư lại cho kỳ sau. Một lần rà soát hàng tồn, anh phát hiện cả kho bánh kẹo bán lẻ lẫn đồ cúng đều có mấy món sắp hết hạn vì nhập quá tay. Từ đó, mỗi kỳ cúng anh lấy luôn những gói gần hạn nhất trong kho bày lên khay, cúng xong chia cho trẻ con. Đồ cúng không còn là khoản mua riêng, hàng tồn cũng giảm.

Những sai lầm thường gặp

• Biến buổi cúng thành buổi họp căng thẳng. Rà soát nên nhẹ, không trách mắng. Khay lễ trước cửa không phải chỗ để quát nhân viên.
• Bỏ người trông lửa để mải tính toán. Ngồi gần cửa, mắt vẫn nhìn khay. Hương nến không bao giờ để không người trông.
• Coi số liệu xấu là điềm. Một kỳ thu thấp là dữ liệu, không phải dấu hiệu tâm linh.
• Tăng mâm cúng khi buôn bán đi xuống. Tiền ấy nên để xoay vòng vốn hoặc sửa chỗ yếu đã thấy.
• Làm vài kỳ rồi bỏ. Giá trị của nhịp nằm ở sự đều đặn. Làm ít mà đều hơn làm nhiều một lần.

Khi việc buôn bán đi xuống kéo dài

Nếu vài quý liền số liệu đều xấu, đó là lúc cần nhìn kỹ và có thể cần người giúp, không phải lúc tìm thầy giải hạn. Một vài câu hỏi lớn hơn: chỗ bán còn hợp không, mặt hàng còn đúng nhu cầu không, chi phí cố định có quá sức không. Đọc lại những ghi chép nửa tháng sẽ giúp trả lời nhanh hơn. Bài có bắt buộc cúng mùng 2 và 16 không cũng nhắc một điều nên nhớ: lệ cúng là tự nguyện, và việc giữ hay thôi không quyết định chuyện làm ăn.

Khi nào nên hỏi người có chuyên môn

• Sổ sách, thuế, hoá đơn: hỏi người làm kế toán hoặc đại lý thuế. Rà soát nửa tháng giúp mình thấy vấn đề, không thay được việc kê khai đúng.
• Hợp đồng thuê mặt bằng, tranh chấp với nhà cung cấp: hỏi luật sư.
• Vay vốn, mở rộng, đầu tư thêm: tự lập kế hoạch tài chính với số liệu thật, có thể nhờ người có chuyên môn xem giúp. Không quyết theo lời đoán vận hạn.
• An toàn cháy nổ trong tiệm: hỏi cơ quan phòng cháy chữa cháy địa phương hoặc ban quản lý chợ, toà nhà.

Một trang sổ mẫu

Để dễ hình dung, đây là một trang ghi chép của một tiệm nhỏ sau một kỳ cúng. Các con số được bỏ trống có chủ ý; mỗi tiệm tự điền số của mình.

• Kỳ: ngày 16 tháng âm này, nhằm thứ Năm.
• Thu nửa tháng: … So với kỳ trước: cao hơn, thấp hơn hay ngang.
• Chi nửa tháng: … Khoản chi lớn nhất là gì.
• Tiền mặt cuối kỳ: … Có khớp sổ không.
• Điều đã thấy: nước ngọt chai lớn bán chậm từ khi trời chuyển mưa.
• Việc sẽ thử: nhập ít chai lớn lại, thêm loại chai nhỏ.
• Về lễ: khay có cháo, gạo muối, bánh, chuối; chia bánh cho ba đứa nhỏ nhà bên.

Viết vậy mất năm phút. Đọc lại sau ba tháng, chủ tiệm sẽ thấy những điều mà trí nhớ không giữ được.

Ghi chép ngắn sau mỗi kỳ

Cuối mỗi buổi, ghi ba dòng: thu chi nửa tháng, một điều đã thấy, một việc sẽ thử. Thêm một dòng về lễ nếu muốn: hôm nay khay có gì, chia bánh cho ai. Sau một năm, cuốn sổ ấy là câu chuyện làm ăn của tiệm, có cả phần tiền lẫn phần lòng.

Nhiều chủ tiệm đặt cạnh quầy một vật nhỏ để nhắc mình về sự ngay thẳng và kiên nhẫn trong buôn bán, như một chiếc bàn tính cũ, một đồng xu cổ. Ai thích những món như vậy có thể xem mục tiền xu, tiền cổ của Vật Phẩm Phong Thuỷ; coi đó là vật kỷ niệm, không phải thứ thay được sổ sách.

Câu hỏi thường gặp