Kiêng đi đêm, tắm sông suối trong tháng Bảy âm lịch: lời dặn dân gian trùng với an toàn mùa mưa lũ
Trả lời ngắn: lời dặn không tắm sông suối, không đi đêm đường vắng trong tháng cô hồn đáng giữ, nhưng lý do chính là an toàn, không phải ma quỷ. Tháng Bảy âm lịch thường trùng mùa mưa bão ở nhiều vùng: nước sông lên nhanh, chảy xiết, đường trơn và ngập, trời tối sớm. Giữ đúng nghĩa là theo dõi thời tiết, chỉ bơi nơi có người và có cứu hộ, đi đêm có đèn, có bạn đồng hành.
Trong các điều kiêng của tháng cô hồn, có hai điều gần như ai cũng từng nghe: đừng tắm sông, kẻo bị "ma da kéo chân"; đừng đi đêm, kẻo "gặp vong". Người lớn nói với trẻ con bằng giọng doạ, trẻ con lớn lên rồi bỏ đi vì thấy là chuyện mê tín. Nhưng nếu bỏ đi cả lời dặn, người ta mất luôn phần có ích nhất của nó.
Tháng Bảy âm lịch rơi vào lúc nào trong năm
Tháng Bảy âm lịch thường tương ứng khoảng cuối tháng Tám tới tháng Chín dương lịch, xê dịch theo từng năm. Ở miền Bắc, đây là giữa mùa mưa, có những đợt mưa lớn và lũ ở vùng núi. Ở miền Trung, mùa mưa bão bắt đầu dồn dập. Ở miền Nam, mùa mưa đang ở cao điểm, kèm triều cường ở một số khu vực. Đặc điểm chung: nước nhiều, nước lên nhanh, thời tiết đổi bất ngờ.
Người xưa sống gần sông nước hiểu điều này bằng kinh nghiệm. Có thể chính kinh nghiệm đó, gặp thêm câu chuyện tâm linh của tháng cô hồn, đã thành lời kiêng dễ nhớ.
Vì sao sông suối mùa này nguy hiểm
- Nước thượng nguồn đổ về khiến mực nước dâng nhanh, có khi trong vài giờ.
- Dòng chảy mạnh hơn bình thường, kể cả người bơi giỏi cũng khó chống lại.
- Nước đục, không nhìn thấy đáy, không biết chỗ sâu, hố xoáy, cành cây chìm.
- Bờ sông, bờ suối sạt lở, trơn trượt.
- Nước có thể lạnh hơn mong đợi, dễ chuột rút.
Hình ảnh "bị kéo chân" trong lời kể dân gian rất giống cảm giác của người bị chuột rút hay bị dòng xoáy cuốn xuống. Hiểu cơ chế thật giúp người ta phòng tránh đúng: không phải tránh sông vì sợ ma, mà vì sông mùa này khác sông mùa khô.
Trẻ em và nước: điều cần giữ quanh năm
Đuối nước là mối nguy lớn với trẻ em ở nước ta, và không chỉ trong tháng Bảy. Những điều nên giữ:
- Không để trẻ chơi gần ao, hồ, sông, mương mà không có người lớn trông sát.
- Cho trẻ học bơi ở nơi có người hướng dẫn, nhưng biết bơi không có nghĩa là an toàn ở sông.
- Đi thuyền, đò phải mặc áo phao.
- Dạy trẻ không nhảy xuống cứu bạn mà gọi người lớn và ném vật nổi.
Nói với trẻ bằng lý do thật sẽ hiệu quả hơn doạ ma. Doạ ma thì lớn lên trẻ bỏ đi; hiểu lý do thì trẻ mang theo cả đời.
Vì sao đi đêm mùa này kém an toàn
Đi đêm trong tháng Bảy âm lịch có những rủi ro thực tế: trời mưa làm đường trơn, nhiều đoạn ngập che mất ổ gà, hố ga mất nắp, đèn đường có khi chập vì mưa. Ở vùng quê, đường ven sông, ven kênh không có rào chắn. Ở vùng núi, có nguy cơ sạt lở, lũ quét về đêm. Tầm nhìn kém khiến người đi xe dễ gặp tai nạn.
Giữ lời kiêng theo nghĩa thực tế là: hạn chế đi đêm khi trời mưa lớn hoặc có cảnh báo thời tiết; nếu phải đi thì đi đường quen, đường có đèn, có bạn đồng hành, báo người nhà giờ đi giờ về; tránh đi qua vùng đang ngập hoặc dưới chân đồi dốc khi mưa lớn kéo dài.
Không phải kiêng tất cả mọi việc về đêm
Lời kiêng dễ bị đẩy đi quá xa: có người không dám đi làm ca đêm, không dám về khuya dù đường phố đông đúc, sáng đèn. Ở đô thị, nơi đường sáng và đông người, rủi ro đi đêm không khác mấy so với các tháng khác. Người làm ca đêm, người bán hàng, người chăm bệnh trong viện không cần thay đổi nếp sinh hoạt chỉ vì tháng Bảy. Điều nên giữ là cẩn thận khi thời tiết xấu, không phải tránh bóng tối.
Theo dõi thời tiết như một thói quen
Cách giữ lời kiêng hiệu quả nhất trong đời sống hôm nay là theo dõi bản tin thời tiết và cảnh báo thiên tai của cơ quan chức năng, nhất là khi định đi xa, đi về vùng núi, ven biển hay ven sông. Một chuyến đi tắm suối cuối tuần vào giữa mùa mưa nên được cân nhắc kỹ, chọn điểm có quản lý và cứu hộ, và sẵn sàng huỷ nếu có mưa lớn ở thượng nguồn.
Lời dặn của ông bà, hiểu bằng lý lẽ hôm nay
Không cần phải chọn giữa tin hoàn toàn và gạt bỏ hoàn toàn. Lời dặn của người xưa có thể được giữ với lý do mới. Khi bà nói đừng tắm sông tháng Bảy, mình có thể nói thêm với con: vì nước mùa này lên nhanh và chảy xiết. Như vậy, cả niềm tin của bà lẫn sự an toàn của con đều được tôn trọng.
Gia đình muốn có một món nhỏ mang ý bình an cho con cháu trong những chuyến đi xa có thể xem các món trang sức phong thuỷ ở Vật Phẩm Phong Thuỷ, nhưng áo phao và việc theo dõi thời tiết vẫn là thứ giữ an toàn thật.