Nói với trẻ nhỏ về tháng cô hồn: giải thích bằng lòng thương thay cho chuyện ma doạ trẻ
Trả lời ngắn: hãy nói với trẻ rằng tháng Bảy là dịp nhà mình chia đồ ăn cho những người đã mất mà không còn ai nhớ tới, giống như mình chia bánh cho bạn không có quà. Trả lời ngắn, đúng tuổi, không thêm chi tiết rùng rợn. Khi trẻ sợ, công nhận cảm xúc rồi trấn an bằng sự có mặt của người lớn. Những điều cần giữ an toàn thì nói lý do thật, không doạ bằng ma.
Mùa tháng Bảy, trẻ con nghe đủ thứ: bạn cùng lớp kể chuyện ma, video trên mạng dựng cảnh rùng rợn, người lớn trong nhà dặn đừng ra ngoài tối kẻo "bị bắt". Có bé thích thú, có bé sợ tới mức không dám đi vệ sinh một mình, khóc khi tắt đèn. Lễ cô hồn vốn là một nghi lễ của lòng thương; thật đáng tiếc nếu trẻ chỉ nhớ nó như mùa của nỗi sợ.
Vì sao không nên dùng chuyện ma để răn trẻ
Người lớn đôi khi doạ ma vì nó nhanh: nói một câu là trẻ nghe ngay. Nhưng cái giá về sau khá lớn. Trẻ có thể sợ bóng tối kéo dài, ngủ không ngon, gặp ác mộng. Trẻ học được rằng thế giới đầy những thứ đáng sợ không giải thích được. Và khi lớn lên, trẻ nhận ra đó chỉ là lời doạ, thì cũng bỏ luôn lời dặn an toàn đi kèm. Một lời giải thích thật, dù chậm hơn, giữ được lâu hơn.
Giải thích lễ cô hồn theo độ tuổi
| Độ tuổi | Cách nói gợi ý |
|---|---|
| Ba đến năm tuổi | Hôm nay nhà mình bày bánh, cháo để mời những người không có nhà, không có ai nấu cơm cho. Con giúp mẹ xếp bánh nhé. |
| Sáu đến chín tuổi | Ngày xưa có nhiều người mất đi mà không còn người thân nhớ tới. Người Việt có tục mỗi năm một lần làm mâm cơm mời họ, để không ai bị bỏ quên. |
| Mười tuổi trở lên | Có thể kể thêm về Vu Lan, về tích Mục Kiền Liên, về chuyện mỗi nhà tin một khác, và để trẻ tự đặt câu hỏi. |
Điểm chung là đặt trọng tâm vào sự chia sẻ và lòng thương. Trẻ con hiểu rất nhanh ý "chia cho người không có", vì đó là điều chúng được dạy hằng ngày.
Cho trẻ tham gia một phần việc
Trẻ bớt sợ những gì chúng được chạm vào và hiểu. Cho bé phụ những việc an toàn: xếp bánh kẹo lên đĩa, rót nước vào ly, chia quà cho bạn hàng xóm sau lễ. Tránh giao việc liên quan tới lửa như thắp hương, đốt vàng mã. Khi được làm cùng, bé thấy lễ cúng là một việc nhà bình thường, ấm áp, chứ không phải một nghi thức bí ẩn.
Khi trẻ hỏi: ma có thật không
Đây là câu hỏi khó với nhiều cha mẹ, nhất là khi trong nhà có người tin. Có thể trả lời trung thực theo niềm tin của gia đình mình, nhưng nên kèm một ý: dù tin hay không, những người đã mất không làm hại mình, và lễ cúng là để thương họ chứ không phải để sợ họ. Với trẻ nhỏ, câu trả lời ngắn, bình thản quan trọng hơn câu trả lời đầy đủ. Giọng nói của người lớn truyền cho trẻ cảm giác an toàn hơn mọi lời giải thích.
Khi trẻ đã sợ
Nếu bé đã nghe chuyện ma và sợ, đừng gạt đi kiểu "có gì đâu mà sợ". Hãy công nhận cảm xúc: "Con nghe chuyện đó nên con thấy sợ, mẹ hiểu." Rồi trấn an bằng hành động: để đèn ngủ, ngồi với bé tới khi bé ngủ, cho bé ôm thú bông. Hạn chế cho trẻ xem các video rùng rợn trên mạng trong mùa này. Nếu nỗi sợ kéo dài nhiều tuần, ảnh hưởng tới giấc ngủ, ăn uống hay việc học, nên hỏi ý kiến bác sĩ nhi hoặc chuyên gia tâm lý trẻ em.
Nói lý do thật cho những điều cần cẩn thận
Một số lời dặn trong tháng Bảy có giá trị an toàn thật. Thay vì doạ, hãy nói lý do:
- Không chơi gần ao, sông: vì mùa mưa nước lên cao, chảy mạnh.
- Không lại gần mâm cúng khi có lửa: vì hương nến có thể làm bỏng.
- Không chạy ra đường giành quà: vì xe cộ có thể đụng phải.
- Không nhặt đồ ăn rơi dưới đất: vì bẩn, có thể đau bụng.
Trẻ được nghe lý do sẽ tự giữ được ngay cả khi người lớn không có mặt.
Khi ông bà kể chuyện ma cho cháu
Ông bà thường kể chuyện như một phần của văn hoá họ lớn lên, không có ý làm cháu sợ. Có thể nhẹ nhàng nói với ông bà rằng bé dạo này hay sợ, nhờ ông bà kể chuyện ngày xưa cúng rằm thế nào, nhà mình chia quà cho ai, thay vì chuyện ma. Nhiều ông bà có rất nhiều kỷ niệm đẹp về mùa rằm tháng Bảy; đó là kho chuyện quý cho cháu.
Biến tháng Bảy thành mùa dạy lòng thương
Tháng Bảy có cả Vu Lan, dịp nói với trẻ về lòng biết ơn cha mẹ, ông bà. Có thể cùng bé làm một tấm thiệp tặng ông bà, cùng bé mang đồ cúng chia cho bác bảo vệ, cô lao công. Những việc nhỏ như vậy giúp trẻ nhớ tháng Bảy như mùa của sự tử tế. Khi lớn lên, chính trẻ sẽ giữ lễ cúng bằng lòng thương, đúng như gốc của nó.
Cha mẹ muốn có một cuốn sách kể phong tục Việt cho trẻ bằng giọng nhẹ nhàng có thể tìm trong mục sách ở Vật Phẩm Phong Thuỷ, nên đọc trước để chọn cuốn hợp với tuổi của con.