Kiêng kỵ tháng cô hồn: điều nào có lý do thật, điều nào chỉ là lời đồn khiến mình bỏ lỡ việc
Trả lời ngắn: trong các điều kiêng tháng cô hồn, có những điều trùng với lời khuyên an toàn thật, như hạn chế đi đêm đường vắng hay tắm sông suối vào mùa mưa lũ. Có những điều thuần tín ngưỡng, giữ cũng không hại ai, như không gọi tên nhau ban đêm. Và có những điều khiến người ta hoãn việc lớn như mua nhà, cưới hỏi, khai trương mà không có căn cứ nào ngoài nỗi sợ; nhóm này đáng cân nhắc kỹ nhất.
Tháng Bảy âm lịch được gọi là tháng cô hồn vì theo quan niệm dân gian, đây là lúc cửa ngục mở, vong linh được thả về dương gian. Từ niềm tin đó mọc ra rất nhiều điều kiêng, truyền qua lời bà kể, mẹ dặn, rồi bây giờ qua mạng xã hội, mỗi năm lại dài thêm. Người tin thì giữ cẩn thận, người không tin thì cười, nhưng ít ai ngồi phân loại xem điều nào đáng giữ vì lý do thực tế, điều nào không.
Gốc của các điều kiêng
Ý niệm vong linh được về trong tháng Bảy gắn với lễ Xá tội vong nhân và lễ Vu Lan, có ảnh hưởng từ Phật giáo và Đạo giáo, rồi hoà vào tín ngưỡng bản địa. Các điều kiêng phần lớn là truyền miệng, không có văn bản thống nhất, mỗi vùng mỗi khác. Điều đáng nhớ là: Phật giáo coi tháng Bảy là mùa báo hiếu và mùa của lòng từ bi, không phải mùa xui. Nhiều nhà chùa còn khuyến khích làm việc thiện, cầu an trong tháng này.
Nhóm 1: kiêng có lý do an toàn thật
Một số điều kiêng nghe như chuyện tâm linh, nhưng nếu nhìn vào thời tiết và hoàn cảnh của tháng Bảy âm lịch thì thấy có lý do thực tế. Tháng này thường rơi vào khoảng tháng Tám, tháng Chín dương lịch, giữa mùa mưa bão ở nhiều vùng của Việt Nam.
| Điều kiêng | Lý do thực tế | Cách giữ hợp lý |
|---|---|---|
| Không tắm sông, suối, biển vắng | Mùa mưa nước lên nhanh, dòng chảy xiết, sông có xoáy | Theo dõi thời tiết, không bơi nơi vắng người, không có cứu hộ |
| Không đi đêm đường vắng | Trời tối sớm, mưa trơn, đường ngập, tầm nhìn kém | Đi đèn sáng, có bạn đồng hành, tránh vùng ngập |
| Không đốt nhiều vàng mã trong nhà | Khói và lửa trong không gian kín | Đốt ngoài trời, chậu và nước dập sẵn, hoặc giảm bớt |
| Không để trẻ nhỏ chơi gần mâm cúng | Hương nến, đồ cúng nhỏ dễ hóc | Người lớn trông, đặt lửa xa tầm tay trẻ |
Nhóm này giữ là có lợi, nhưng lý do đáng nói với con cháu là lý do an toàn, không phải lý do ma quỷ. Lời giải thích đúng giúp người ta giữ đúng cả những tháng khác.
Nhóm 2: kiêng thuần tín ngưỡng, giữ không hại ai
Những điều như không gọi tên nhau ban đêm, không huýt sáo về đêm, không phơi quần áo qua đêm, không treo chuông gió trong tháng Bảy, không cắm đũa dựng đứng trong bát cơm thuộc về niềm tin dân gian thuần tuý. Không ai kiểm chứng được chúng. Nhưng giữ chúng cũng không làm hại ai, không tốn tiền, không làm lỡ việc gì. Người thấy yên lòng khi giữ thì cứ giữ, người không giữ cũng không cần phải lo.
Một vài điều trong nhóm này có thêm lý do phụ. Phơi đồ qua đêm dễ bị sương làm ẩm, mưa đêm làm ướt lại. Cắm đũa dựng trong bát cơm vốn là hình ảnh của bát cơm cúng người chết, nên bị coi là không đẹp trong bữa ăn của người sống. Những lý do này nằm ở phép lịch sự và nếp nhà, không nằm ở chuyện ma quỷ.
Nhóm 3: kiêng khiến mình bỏ lỡ việc
Nhóm này là chỗ cần tỉnh táo nhất. Nhiều người hoãn mua nhà, mua xe, cưới hỏi, khai trương, chuyển việc, ký hợp đồng chỉ vì đang tháng cô hồn. Không có căn cứ nào cho thấy giao dịch làm trong tháng Bảy âm lịch kém may mắn hơn tháng khác. Trong khi đó, trì hoãn có cái giá rất thật: lỡ một căn nhà phù hợp, lỡ một cơ hội việc làm, kéo dài thêm một tháng tiền thuê.
Cũng nên biết rằng tâm lý kiêng này đôi khi bị lợi dụng ngược: có nơi chào bán giá "xả hàng tháng cô hồn" để kích người mua; có nơi giục khách chốt nhanh trước khi "vào tháng xấu". Cả hai đều là kỹ thuật bán hàng dựa vào nỗi lo hoặc sự gấp gáp. Việc lớn hãy quyết dựa trên giá, pháp lý, khả năng tài chính và nhu cầu thật của gia đình.
Những điều kiêng mới xuất hiện trên mạng
Mỗi năm, mạng xã hội lại lan truyền thêm các danh sách "những điều tuyệt đối không được làm tháng cô hồn", có khi dài tới hai ba chục điều, kèm hình ảnh đáng sợ. Phần lớn không có nguồn, nhiều điều được chế thêm để câu tương tác. Khi đọc một danh sách như thế, hãy tự hỏi: điều này có lý do thực tế nào không, có ai được lợi khi mình sợ không, và nếu không giữ thì hậu quả cụ thể là gì. Câu trả lời thường đủ để mình bỏ qua.
Khi gia đình có người tin nhiều
Trong nhà, ông bà hay cha mẹ có thể giữ kiêng rất chặt. Tranh luận đúng sai thường không giúp gì. Cách dễ hơn là giữ những điều vô hại cho người lớn yên lòng, giải thích bằng lý do an toàn ở những điều có thể giải thích, và chỉ thương lượng nghiêm túc ở những việc lớn bị trì hoãn. Ví dụ, có thể đề xuất vẫn đặt cọc mua nhà đúng hạn nhưng chọn ngày dọn vào sau rằm, để người lớn yên tâm mà gia đình không lỡ cơ hội.
Tháng Bảy cũng là mùa của việc tốt
Đặt hết sự chú ý vào điều kiêng khiến người ta quên rằng tháng Bảy còn là mùa Vu Lan, mùa báo hiếu, mùa bố thí. Thay vì liệt kê những điều không được làm, có thể liệt kê những điều nên làm: thăm cha mẹ, góp một phần cho bếp ăn từ thiện, dọn dẹp mộ phần, nấu một mâm cơm cho cả nhà. Cách nhìn đó làm tháng Bảy bớt nặng nề hơn rất nhiều.
Ai muốn tìm hiểu kỹ hơn gốc gác các phong tục để tự phân biệt đâu là tục, đâu là đồn có thể tham khảo các đầu sách văn hoá, phong tục ở Vật Phẩm Phong Thuỷ, chọn sách có ghi rõ nguồn.