Kiêng kỵ tháng cô hồn và sức khoẻ: có nên hoãn phẫu thuật, khám bệnh, tiêm chủng hay chọn ngày sinh mổ
Trả lời ngắn: không nên hoãn bất kỳ việc khám chữa bệnh nào chỉ vì đang tháng cô hồn. Cấp cứu và triệu chứng nặng thì đi ngay, không chờ. Phẫu thuật theo lịch, tiêm chủng, khám thai, điều trị bệnh mạn tính đều có lịch do lý do y khoa; muốn dời thì hỏi bác sĩ điều trị, không tự quyết theo lịch âm. Kiêng kỵ là quan niệm dân gian; có thể giữ phần nghi lễ cho lòng yên, nhưng quyết định về sức khoẻ thuộc về bác sĩ và người bệnh.
Trong các điều kiêng của tháng Bảy âm lịch, có một nhóm ít được bàn nhưng có thể gây hại thật: kiêng đi bệnh viện, kiêng mổ, kiêng thăm người ốm, có nhà còn muốn dời ngày sinh mổ hay lịch tiêm của con. Những lời kiêng khác như phơi đồ qua đêm hay nhặt tiền rơi, giữ hay không cũng không sao. Riêng chuyện sức khoẻ, một quyết định dời sai có thể không sửa lại được. Bài này đi qua từng việc y tế hay bị dời trong tháng cô hồn, chỉ ra việc nào tuyệt đối không chờ, việc nào hỏi bác sĩ, và làm sao giữ được sự yên lòng của người tin mà không đánh đổi sức khoẻ.
Vì sao lời kiêng lại chạm tới chuyện khám chữa bệnh
Dân gian có quan niệm bệnh viện là nơi nhiều người mất, nên khí âm nặng; tháng Bảy lại là tháng vong linh được thả, nên vào viện, mổ xẻ, chạm tới máu trong tháng này dễ gặp chuyện. Có người còn tin người ốm nặng mà nằm viện tháng Bảy thì khó qua khỏi.
Đây là niềm tin, không có ghi chép nào kiểm chứng được rằng tỷ lệ biến chứng thay đổi theo tháng âm lịch. Điều kiểm chứng được thì ngược lại: chậm trễ điều trị nhiều bệnh làm tình trạng xấu đi. Đột quỵ, nhồi máu cơ tim, viêm ruột thừa, nhiễm trùng ở trẻ nhỏ là những bệnh mà thời gian tính bằng giờ. Nỗi sợ tháng cô hồn mà khiến người ta chần chừ đi viện thì chính nỗi sợ đó mới là rủi ro.
Bảng tra: việc y tế nào dời được, ai quyết
| Việc y tế | Có nên dời vì tháng cô hồn | Ai quyết nếu muốn đổi lịch | Rủi ro nếu tự dời |
|---|---|---|---|
| Cấp cứu, triệu chứng nặng | Không, đi ngay | Không có gì để quyết, gọi cấp cứu | Có thể nguy hiểm tính mạng |
| Phẫu thuật theo lịch hẹn | Không tự dời | Bác sĩ phẫu thuật | Bệnh tiến triển, mất suất mổ |
| Tiêm chủng theo lịch | Không | Nhân viên y tế điểm tiêm | Trễ mũi, khoảng trống miễn dịch |
| Khám thai định kỳ | Không | Bác sĩ sản khoa | Bỏ sót dấu hiệu bất thường |
| Sinh mổ chủ động | Không chọn theo tháng âm | Bác sĩ sản khoa, theo tuổi thai và chỉ định | Mổ sớm khi thai chưa đủ ngày |
| Điều trị bệnh mạn tính, lọc máu, hoá trị | Không | Bác sĩ điều trị | Bệnh trở nặng, kháng thuốc |
| Khám sức khoẻ tổng quát | Dời được vài tuần nếu không có triệu chứng | Người bệnh, nhưng đừng dời mãi | Thấp nếu khoẻ, cao nếu đang có dấu hiệu lạ |
Cấp cứu: không có tháng nào để chờ
Có những dấu hiệu cần gọi cấp cứu hoặc đến cơ sở y tế ngay, bất kể ngày gì tháng gì. Danh sách dưới đây không đầy đủ, chỉ là những trường hợp hay gặp:
- Đau thắt ngực, đau lan ra cánh tay, hàm, kèm vã mồ hôi, khó thở.
- Méo miệng, nói khó, yếu hoặc tê một bên người, đột ngột mờ mắt.
- Khó thở nặng, môi tím tái.
- Đau bụng dữ dội, nhất là đau tăng dần, kèm sốt, nôn.
- Trẻ nhỏ sốt cao li bì, co giật, bỏ bú, thở rút lõm.
- Chảy máu nhiều, chấn thương đầu, bỏng rộng.
Số cấp cứu y tế ở Việt Nam là 115. Không nên trì hoãn dù chỉ để đợi qua ngày rằm. Người nhà có lo về tháng cô hồn có thể thắp hương khấn vái ở nhà trong lúc người bệnh đã được đưa đi.
Phẫu thuật theo lịch hẹn
Ca mổ được hẹn trước, gọi là mổ chương trình, có lịch do bác sĩ cân nhắc dựa trên tình trạng bệnh, kết quả xét nghiệm, lịch phòng mổ. Có ca dời vài tuần không sao, có ca dời là để bệnh tiến triển.
- Nếu gia đình thật sự muốn dời, hỏi thẳng bác sĩ: dời hai tuần, ba tuần có ảnh hưởng gì tới bệnh không.
- Nói thật lý do. Bác sĩ ở Việt Nam đã quen với chuyện người bệnh hỏi ngày; nói thật giúp bác sĩ tư vấn đúng.
- Nếu bác sĩ khuyên không nên dời, làm theo. Phần nghi lễ có thể làm trước ngày mổ: thắp hương báo gia tiên, đi chùa cầu an.
- Không đổi sang cơ sở khác chỉ để có ngày mổ hợp ý mà bỏ qua việc so sánh chất lượng điều trị.
Tiêm chủng cho trẻ và người lớn
Lịch tiêm chủng được xây dựng để trẻ có miễn dịch đúng lúc bắt đầu dễ mắc bệnh. Dời mũi tiêm là để trống khoảng thời gian trẻ chưa được bảo vệ. Tháng Bảy âm lịch lại thường trùng mùa mưa, mùa của một số bệnh truyền nhiễm.
- Đưa trẻ đi tiêm đúng lịch hẹn. Nếu lỡ lịch vì lý do bất khả kháng, hỏi nhân viên y tế cách tiêm bù.
- Người lớn tiêm nhắc, tiêm phòng cúm, phòng dại sau khi bị chó cắn: không dời theo tháng âm. Riêng tiêm phòng dại sau phơi nhiễm là việc phải làm sớm.
Người lớn tuổi trong nhà có thể không tin vào tiêm chủng như tin vào lời kiêng; cách nói chuyện với ông bà nên nhẹ nhàng, nhấn vào việc giữ cho cháu khoẻ.
Mang thai và sinh nở
Khám thai
Các mốc khám thai, siêu âm, xét nghiệm sàng lọc có thời điểm thích hợp riêng. Bỏ một lần khám vì kiêng ra đường tháng Bảy có thể làm lỡ mốc sàng lọc. Đi khám đúng hẹn.
Chọn ngày sinh mổ
Một số gia đình muốn sinh mổ để chọn ngày giờ đẹp cho con, hoặc muốn mổ sớm cho kịp trước tháng cô hồn. Đây là chỗ cần nói thật: sinh mổ chủ động khi thai chưa đủ ngày có thể kéo theo rủi ro cho em bé, như các vấn đề về hô hấp. Ngày mổ, nếu có chỉ định mổ, nên do bác sĩ sản khoa quyết dựa trên tuổi thai và tình trạng mẹ con. Gia đình có thể trình bày mong muốn, nhưng không nên ép bác sĩ mổ sớm vì lý do tháng âm lịch.
Một em bé chào đời trong tháng Bảy không mang số phận nào khác em bé sinh tháng khác. Đó là điều nên nói rõ với người lớn trong nhà, kẻo những lời than thở về tháng sinh của cháu theo đứa trẻ khi lớn lên.
Bệnh mạn tính: không ngừng thuốc, không bỏ lịch
Người bệnh tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh thận phải lọc máu, người đang hoá trị, xạ trị có lịch điều trị liên tục. Ngừng thuốc vài tuần, bỏ vài buổi lọc máu có thể gây biến chứng nặng. Không có lời kiêng nào nên đặt lên trên những lịch này.
Một chuyện hay gặp: trong tháng Bảy, có người được mách uống thêm bài thuốc giải hạn, hoặc mua vật phẩm hứa giúp khỏi bệnh. Nếu muốn dùng thêm bất cứ thứ gì uống vào người, hỏi bác sĩ điều trị trước. Vật phẩm đeo hay đặt trong nhà có thể giúp người ta thấy an tâm, nhưng không chữa được bệnh và không thay được thuốc.
Thăm người ốm và chăm người thân nằm viện
Có nơi kiêng đi thăm người ốm trong tháng Bảy, sợ mang vía xấu về nhà hoặc làm người bệnh nặng thêm. Người nằm viện lại là người cần được thăm hỏi nhất. Một lần ghé thăm, một bữa cơm mang vào, vài giờ trông thay người nhà là việc tốt thật sự.
- Thăm ngắn, đúng giờ thăm của bệnh viện, không đưa trẻ nhỏ vào khoa lây nhiễm.
- Rửa tay trước và sau khi vào phòng bệnh. Đây là cách phòng bệnh thật, có cơ sở.
- Không nói những câu về tháng cô hồn với người bệnh. Người đang yếu dễ hoang mang.
Khi niềm tin thành nỗi lo: sức khoẻ tinh thần trong tháng Bảy
Với một số người, tháng cô hồn không chỉ là chuyện kiêng việc này việc kia mà là một tháng lo âu thật sự: mất ngủ, giật mình, sợ ra đường tối, nghĩ mọi chuyện xui đều do tháng. Người viết muốn nói nhẹ nhàng: nỗi lo đó là thật, và đáng được chăm sóc.
- Nói chuyện với người mình tin cậy. Nhiều nỗi sợ nhẹ đi khi được nói ra.
- Nhớ lại ý gốc của lễ cô hồn: lòng thương, không phải nỗi sợ. Bài cúng cô hồn vì thương hay vì sợ viết kỹ về chuyện này.
- Bớt đọc những trang, những video chuyên kể chuyện tháng cô hồn rùng rợn.
- Nếu mất ngủ kéo dài, lo âu ảnh hưởng tới công việc, sinh hoạt, hoặc nỗi sợ lặp lại mỗi năm và nặng dần, nên gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.
Với trẻ nhỏ, cách nói về tháng Bảy ảnh hưởng nhiều tới việc trẻ có sợ hãi hay không; xem bài nói với trẻ nhỏ về tháng cô hồn.
Các bước khi người nhà muốn hoãn một việc y tế
- Hỏi rõ việc gì, lịch hẹn ngày nào, do ai hẹn.
- Xếp việc đó vào bảng ở trên: nếu là cấp cứu, điều trị liên tục, tiêm chủng, khám thai thì không dời.
- Nếu là việc có thể dời, gọi hỏi bác sĩ xem dời bao lâu là an toàn.
- Tìm điều giúp người lo lắng yên lòng: lễ cầu an ở chùa, thắp hương báo gia tiên, đi cùng người bệnh tới viện.
- Quyết theo lời khuyên y khoa, làm phần nghi lễ trước hoặc song song.
Ví dụ: một ca mổ chương trình rơi vào giữa tháng Bảy
Một người đàn ông ngoài năm mươi được hẹn mổ sỏi túi mật vào giữa tháng Bảy âm lịch. Vợ anh lo, muốn dời sang tháng Tám. Anh hỏi bác sĩ, được giải thích rằng anh đã có vài đợt đau, sỏi gây viêm có thể tái phát bất cứ lúc nào, mổ cấp cứu khi đang viêm thường phức tạp hơn mổ theo lịch. Bác sĩ khuyên giữ lịch.
Hai vợ chồng giữ lịch mổ. Tuần trước đó, chị đi chùa cầu an cho chồng, thắp hương báo gia tiên ở nhà. Ca mổ diễn ra bình thường. Điều giúp chị yên lòng là được làm một việc cho chồng; điều giúp anh an toàn là không để tới lúc phải mổ cấp cứu.
Sai lầm thường gặp
- Chờ qua rằm mới đưa người có dấu hiệu đột quỵ, đau ngực đi viện.
- Tự ý dời lịch mổ, lịch tiêm, lịch khám thai mà không hỏi bác sĩ.
- Ép bác sĩ mổ lấy thai sớm để tránh tháng cô hồn.
- Ngừng thuốc bệnh mạn tính để uống bài thuốc giải hạn được mách.
- Mua vật phẩm được hứa chữa bệnh, giải bệnh. Đó là lời hứa không kiểm chứng được, thường đi kèm giá thổi; xem bài cảnh giác chiêu bán đồ giải hạn.
- Không đi thăm người thân nằm viện vì sợ vía.
Khi nào nên hỏi người có chuyên môn
- Mọi quyết định dời lịch điều trị: bác sĩ điều trị là người duy nhất nên quyết.
- Thuốc, bài thuốc, thực phẩm chức năng muốn dùng thêm: hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ.
- Lo âu, mất ngủ kéo dài: bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.
- Nghi thức cầu an: hỏi thầy ở chùa; một lễ cầu an không cần tốn kém.
Người muốn có một việc nhỏ cho tâm an trong những ngày người thân nằm viện, như ngồi niệm Phật, đếm hơi thở, có thể dùng một chuỗi tràng hạt; tham khảo các mẫu tràng hạt ở Vật Phẩm Phong Thuỷ, và nhớ rằng đó là vật hỗ trợ tĩnh tâm, không thay được thuốc hay lời bác sĩ.