Kiêng nhặt tiền rơi, phơi đồ qua đêm, treo chuông gió tháng cô hồn: những điều kiêng nhỏ nên hiểu thế nào
Trả lời ngắn: các điều kiêng vặt tháng cô hồn như không nhặt tiền rơi, không phơi đồ qua đêm, không treo chuông gió, không huýt sáo hay gọi tên nhau ban đêm, không cắm đũa giữa bát cơm đều là tín ngưỡng dân gian, không kiểm chứng được. Phần lớn giữ cũng không hại ai. Vài điều có lý do phụ rất đời thường như sương đêm làm ẩm đồ, tiếng chuông gió làm phiền hàng xóm, hay nhặt của rơi thì nên trả người mất.
Nếu hỏi một người lớn tuổi về những điều kiêng trong tháng Bảy, có khi được nghe cả một danh sách dài, đủ mọi chuyện từ cách phơi áo tới cách cầm đũa. Những điều này làm nên màu sắc của văn hoá dân gian, nhưng cũng khiến người trẻ thấy ngộp và không biết nên giữ gì. Bài này đi qua những điều phổ biến nhất, nói rõ chỗ nào là quan niệm, chỗ nào có lý lẽ đời thường.
Không nhặt tiền rơi ngoài đường
Lời giải thích dân gian: tiền rơi trong tháng Bảy có thể là tiền người ta cúng cô hồn, nhặt về là lấy đồ của vong linh, sẽ bị đi theo. Điều này không kiểm chứng được.
Lý lẽ đời thường: tiền rơi trên đường, dù tháng nào, cũng là của người khác đánh rơi. Nhặt được thì nên tìm cách trả lại hoặc giao cho người có trách nhiệm, theo đúng quy định pháp luật về tài sản do người khác đánh rơi. Còn những đồng xu lẻ người ta cố ý rải khi cúng thì để yên cho người cần nhặt. Giữ lời kiêng theo nghĩa này là giữ một nếp tử tế.
Không phơi quần áo qua đêm
Dân gian cho rằng quần áo phơi qua đêm trong tháng cô hồn có thể bị vong linh "mượn mặc". Đây là quan niệm thuần tín ngưỡng.
Nhưng thói quen thu đồ trước khi trời tối có lợi thật: tháng Bảy âm lịch là mùa mưa, mưa đêm làm ướt lại đồ đã khô, sương làm đồ ẩm, côn trùng có thể chui vào nếp áo. Thu đồ vào trước tối là nếp sinh hoạt tốt quanh năm, không riêng gì tháng Bảy.
Không treo chuông gió trong nhà
Quan niệm cho rằng tiếng chuông gió thu hút vong linh, nên có người tháo chuông gió trong suốt tháng Bảy. Không có ghi chép nào xác nhận điều này. Trong phong thuỷ, chuông gió vốn được dùng với ý điều hoà khí, mỗi trường phái giải thích một khác.
Lý lẽ đời thường đáng lưu ý hơn: chuông gió kêu suốt đêm có thể làm phiền giấc ngủ của chính nhà mình và hàng xóm, nhất là ở chung cư sát vách. Nếu chuông treo ngoài ban công tầng cao, gió bão mùa này có thể giật đứt dây làm chuông rơi xuống. Tháo chuông vào những ngày gió bão là việc nên làm vì an toàn, tháng nào cũng vậy.
Không huýt sáo, không gọi tên nhau ban đêm
Dân gian kể rằng huýt sáo ban đêm như gọi vong linh tới, còn gọi tên nhau to ngoài trời ban đêm thì vong linh nghe được tên mà theo. Cả hai đều là quan niệm.
Lý lẽ đời thường: huýt sáo và gọi to ban đêm làm ồn hàng xóm. Ở khu dân cư đông, đó là phép lịch sự nên giữ, tháng nào cũng vậy. Còn với người đang nhớ người thân đã khuất mà khẽ gọi tên trong lúc thắp hương, điều đó không có gì phải kiêng.
Không cắm đũa dựng đứng giữa bát cơm
Hình ảnh bát cơm có đôi đũa cắm dựng là hình ảnh bát cơm cúng người đã khuất trong tang lễ ở nhiều nơi. Vì vậy cắm đũa như thế trong bữa ăn hằng ngày bị coi là gở, không riêng tháng Bảy. Điều này thuộc về nếp ăn uống và phép lịch sự trong bữa cơm, giữ là đúng, nhất là khi ăn cùng người lớn tuổi.
Không ăn vụng đồ cúng, không giành đồ cúng của người khác
Có lời kiêng ăn đồ cúng cô hồn khi chưa cúng xong. Lý lẽ đơn giản: chưa cúng xong mà ăn là thiếu tôn trọng người đang làm lễ. Sau lễ, đồ cúng được chia cho người, ăn là bình thường. Riêng chuyện giành giật đồ cúng của người khác trong lúc giật cô hồn thì nên tránh vì dễ gây va chạm, ngã, nhất là với trẻ nhỏ.
Bảng tóm tắt
| Điều kiêng | Bản chất | Lý do đời thường đi kèm |
|---|---|---|
| Nhặt tiền rơi | Tín ngưỡng | Của rơi nên trả người mất |
| Phơi đồ qua đêm | Tín ngưỡng | Mưa, sương, côn trùng |
| Treo chuông gió | Tín ngưỡng | Ồn ban đêm, rơi khi gió bão |
| Huýt sáo, gọi to ban đêm | Tín ngưỡng | Phép lịch sự với hàng xóm |
| Cắm đũa giữa bát cơm | Nếp ăn uống | Gợi hình ảnh tang lễ |
Giữ hay không giữ là quyền của mỗi nhà
Không cần thuyết phục người khác bỏ những điều kiêng vô hại. Cũng không cần lo lắng nếu mình quên giữ một điều nào đó. Điều đáng tránh là để những lời kiêng vặt này lớn lên thành nỗi sợ, khiến người ta bồn chồn cả tháng hoặc trách móc nhau vì một chiếc áo quên thu. Khi nhìn ra lý do đời thường đằng sau, mỗi lời kiêng trở thành một nếp sống gọn gàng, lịch sự, chứ không còn là một mối đe doạ.
Nhà nào đang treo chuông gió và muốn chọn loại tiếng nhỏ, dây chắc để treo quanh năm có thể xem các mẫu chuông gió ở Vật Phẩm Phong Thuỷ, treo nơi không vướng đầu và tháo vào những ngày gió bão.