Có bắt buộc cúng mùng 2 và 16 không: ai nên giữ, ai có thể thôi và thôi sao cho phải phép
Trả lời ngắn: không bắt buộc. Cúng mùng 2 và 16 là một lệ của giới buôn bán, mang tính tự nguyện, không phải giáo lý của tôn giáo nào hay quy định của dòng họ nào. Nhà buôn bán giữ lệ để có điểm tựa tinh thần và chia sẻ với người xung quanh; nhà không buôn bán thì càng không cần. Nếu muốn thôi, có thể thắp hương báo một lần rồi dừng, không có căn cứ nào cho thấy sẽ gặp chuyện.
Câu hỏi này hay đến từ những người mới thuê mặt bằng, mới mở tiệm, hoặc con cái tiếp quản cửa hàng của cha mẹ. Có người thấy lệ cúng đẹp và muốn giữ, có người thấy nặng nề và muốn thôi nhưng sợ. Bài này giúp cân nhắc một cách bình tĩnh.
Vì sao lệ này không mang tính bắt buộc
Thứ nhất, không có kinh sách Phật giáo hay văn bản lễ nghi chính thống nào quy định cúng vào mùng 2 và 16. Thứ hai, lệ chỉ phổ biến ở một số vùng, một số nghề; hàng triệu gia đình Việt chưa từng làm mà vẫn sống bình thường. Thứ ba, ngay giữa những nhà giữ lệ, cách làm cũng khác nhau, cho thấy đây là nếp quen chứ không phải luật.
Ai thường giữ lệ, và vì sao
- Tiệm buôn có truyền thống gia đình: giữ vì nếp ông bà, bỏ thì thấy thiếu.
- Người mới mở tiệm: làm vì được khuyên, mong buôn bán thuận lợi.
- Tiệm trong khu buôn bán đông: làm vì hàng xóm ai cũng làm, không muốn lạc lõng.
- Người thấy lệ có ý nghĩa: coi mỗi kỳ cúng là dịp chia đồ cho người nghèo quanh tiệm.
Lý do cuối cùng là lý do bền nhất. Ai giữ lệ vì thấy ý nghĩa sẽ làm nhẹ nhàng; ai giữ vì sợ sẽ dễ căng thẳng mỗi lần lỡ ngày.
Nhà không buôn bán có cần cúng không
Không cần. Lệ này sinh ra từ nghề buôn. Nhà ở thuần tuý thường chỉ cúng cô hồn vào tháng Bảy, có nhà cũng không làm. Một số trang mạng khuyên "nhà nào cũng nên cúng mùng 2 để cô hồn không quấy"; đây là lời khuyên dựa trên nỗi sợ, không có căn cứ.
Bốn câu hỏi giúp tự quyết
- Mình làm vì thấy ý nghĩa, hay vì sợ điều gì?
- Mình có duy trì được đều đặn không, hay sẽ thành gánh nặng?
- Người cùng nhà, người cùng tiệm có ý kiến gì?
- Có cách nào giữ phần ý nghĩa mà bớt phần tốn kém, phiền phức không?
Trả lời xong bốn câu này, phần lớn người sẽ tự thấy mình nên giữ nguyên, làm gọn, hay thôi.
Lựa chọn ở giữa: làm gọn
Giữa giữ nguyên và thôi hẳn có rất nhiều mức:
- Chỉ cúng mùng 2, bỏ ngày 16.
- Chỉ thắp ba nén hương, đặt ly nước và đĩa gạo muối, không bày mâm.
- Chỉ cúng vào tháng Bảy và những tháng đặc biệt như đầu năm.
- Thay mâm cúng bằng việc phát đồ ăn cho người khó khăn quanh tiệm vào ngày ấy.
Mỗi cách đều giữ được một phần tinh thần, và không cách nào bị coi là "thiếu lễ" theo nghĩa nghiêm túc.
Muốn thôi hẳn: làm sao cho phải phép
Người đã giữ lệ lâu năm, muốn thôi mà vẫn thấy áy náy, có thể làm một lễ nhỏ lần cuối: thắp hương, khấn ngắn rằng gia đình xin thôi lệ cúng định kỳ, cảm ơn và cầu cho các vong linh được siêu thoát, rồi chia hết đồ cúng. Từ đó trở đi không làm nữa. Đây là một nghi thức để lòng mình yên, không phải điều kiện bắt buộc.
Nếu có bàn thờ thần tài, thổ địa trong tiệm, việc thôi cúng cô hồn không ảnh hưởng tới bàn thờ ấy. Vẫn có thể thắp hương bàn thờ theo nếp riêng.
Khi tiếp quản tiệm của cha mẹ
Đây là trường hợp khó nhất, vì lệ cúng gắn với ký ức gia đình. Có người trẻ không tin nhưng vẫn giữ để cha mẹ vui. Có người trao đổi thẳng và cùng cha mẹ chọn cách làm gọn. Cách nào cũng được, miễn hai thế hệ nói chuyện với nhau. Đừng tự ý bỏ khi cha mẹ còn rất coi trọng; đừng ép mình làm lớn khi không còn sức.
Đừng để ai biến lệ tự nguyện thành nghĩa vụ
Thỉnh thoảng có người đi rao "tiệm này mấy tháng nay không cúng nên mới ế", rồi chào bán lễ giải hay vật phẩm trừ tà. Đó là kiểu gieo nỗi lo để bán hàng. Tiệm ế có lý do thật: giá, vị trí, chất lượng, cạnh tranh, thời điểm. Nên tìm lý do thật và hỏi người có kinh nghiệm kinh doanh, không nên đổ cho việc lỡ một kỳ cúng.
Cả dãy phố cùng cúng, riêng mình không cúng thì sao
Ở những khu chợ, dãy phố buôn mà nhà nào cũng bày mâm chiều mùng 2, người không cúng đôi khi thấy mình lạc lõng, thậm chí bị hỏi han. Không cần giải thích dài. Có thể nói đơn giản "nhà em không theo lệ này" hoặc "nhà em cúng gọn trong nhà". Phần lớn người buôn bán lâu năm tôn trọng chuyện riêng của nhau. Nếu muốn giữ hoà khí, có thể góp vào những dịp chung của khu phố, như cùng phát quà cho trẻ con vào rằm tháng Bảy, mà không cần giữ lệ cúng hằng tháng. Quan hệ hàng xóm được giữ bằng sự tử tế hằng ngày, không phải bằng việc làm giống hệt nhau.
Ai chọn giữ lệ ở mức gọn và muốn một bàn thờ thần tài nhỏ, sạch, đặt ổn định có thể tham khảo mục thần tài, thổ địa tại Vật Phẩm Phong Thuỷ; nhà đã có rồi thì không cần sắm thêm.