Lịch cúng mùng 2 và 16 cả năm: đọc lịch âm, kỳ trùng lễ lớn, tháng nhuận và cách đặt nhắc để khỏi quên
Trả lời ngắn: một năm âm lịch thường có hai mươi bốn kỳ cúng mùng 2 và 16, năm có tháng nhuận thì thêm hai kỳ nếu nhà mình tính cả tháng nhuận. Lịch cả năm dễ theo nhất khi làm ba việc một lần vào đầu năm: chép hai mươi bốn ngày âm sang ngày dương vào lịch điện thoại, đánh dấu những kỳ trùng dịp lễ lớn như Tết, rằm tháng Bảy, ông Táo, và quyết trước cách xử lý tháng nhuận. Sau đó mỗi kỳ chỉ còn mười lăm phút làm lễ.
Người buôn bán hay quên kỳ cúng không phải vì lười, mà vì ngày âm trượt so với ngày dương mỗi tháng một khác, và vì có những tháng hai kỳ cúng rơi trúng lúc bận nhất. Bài này là một bản kế hoạch cả năm: đọc lịch âm, tháng nào có gì đặc biệt, tháng nhuận tính sao, và cách đặt nhắc để không phải nhớ.
Đọc lịch âm cho đúng
Mùng 2 và 16 tính theo âm lịch. Vài điều nên nắm:
- Tháng âm có 29 hoặc 30 ngày. Tháng thiếu hay đủ không ảnh hưởng tới mùng 2 và 16, vì hai ngày này luôn có.
- Ngày dương tương ứng trượt mỗi tháng. Mùng 2 tháng này có thể là thứ Hai, tháng sau là thứ Tư. Không có quy luật dễ nhớ, nên phải tra.
- Lịch Việt và lịch Trung Quốc đôi khi lệch một ngày vì tính theo hai múi giờ khác nhau. Tiệm có chủ gốc Hoa, quen dùng lịch Tàu, nên thống nhất với cả nhà dùng một lịch.
- Nguồn tra: lịch bloc treo tường, lịch in sẵn, hoặc ứng dụng lịch âm trên điện thoại. Chọn một nguồn rồi giữ nguyên cả năm, tránh mỗi người xem một nơi.
Bảng mười hai tháng: kỳ nào trùng việc gì
Bảng dưới ghi những dịp lễ hay gặp gần hai kỳ cúng trong từng tháng âm lịch. Đây là những dịp phổ biến trong phong tục, mỗi nhà, mỗi vùng giữ khác nhau; cột ghi chú là gợi ý xử lý, không phải quy định.
| Tháng âm | Gần mùng 2 | Gần ngày 16 | Gợi ý |
|---|---|---|---|
| Giêng | Trùng Tết, nhiều tiệm còn đóng cửa | Ngay sau rằm tháng Giêng (Thượng Nguyên) | Mùng 2 nhiều nhà gộp vào lễ Tết hoặc lễ mở hàng; ngày 16 làm bình thường |
| Hai | Người Hoa gọi là "đầu nha", gắn với vía Thổ Địa trong tín ngưỡng của họ | Bình thường | Nhà có gốc Hoa thường làm mâm lớn hơn mùng 2 tháng Hai |
| Ba đến Sáu | Bình thường | Bình thường | Mùa nóng, mùa mưa: chú ý đồ ăn ngoài nắng, che mưa |
| Bảy | Đầu tháng cô hồn | Ngay sau rằm tháng Bảy | Nhiều tiệm cúng cô hồn lớn trong khoảng mùng 2 đến rằm; ngày 16 có nhà vẫn làm, có nhà coi lễ rằm là đủ |
| Tám, Chín | Bình thường | Ngày 16 ngay sau Trung thu (rằm tháng Tám) | Bánh trung thu dư có thể dùng cho mâm ngày 16, nếu còn hạn |
| Mười | Bình thường | Ngay sau rằm tháng Mười (Hạ Nguyên) | Làm bình thường |
| Mười một | Bình thường | Bình thường | Mùa khô, gió: cẩn thận lửa |
| Chạp | Bình thường | Người Hoa gọi là "vĩ nha", thường gắn với bữa tất niên đãi người làm | Một tuần sau là ông Táo (23 tháng Chạp); lên lịch mua sắm cả hai dịp cùng lúc |
Hai chữ "đầu nha", "vĩ nha" đến từ lệ "làm nha" của người Hoa, bài cúng mùng 2 và 16 từ đâu ra đã kể kỹ. Ở đây chỉ cần biết: với tiệm có gốc Hoa, hai kỳ đầu và cuối năm này thường trang trọng hơn.
Tháng nhuận: hai cách đều có người làm
Năm âm lịch có tháng nhuận thì có mười ba tháng. Câu hỏi là tháng nhuận có cúng mùng 2, 16 không.
- Cách thứ nhất: cúng cả tháng nhuận. Lý lẽ: lệ cúng là định kỳ theo ngày, tháng nào có mùng 2, 16 thì cúng. Đây là cách phổ biến hơn với các tiệm giữ lệ đều đặn.
- Cách thứ hai: chỉ cúng tháng chính. Một số nhà coi tháng nhuận là tháng "phụ", không làm thêm.
Không có ghi chép nào bắt buộc theo cách nào. Điều quan trọng là quyết một lần, ghi vào lịch, cả nhà theo một cách. Riêng trường hợp tháng Bảy nhuận, việc cúng cô hồn rằm tháng Bảy lớn thường chỉ làm một lần; nhà nào phân vân nên hỏi người lớn trong họ hoặc thầy ở chùa quen.
Khi mùng 2 hoặc 16 rơi vào ngày tiệm đóng cửa
Tiệm nghỉ Chủ nhật, mùng 2 lại rơi vào Chủ nhật. Có ba cách:
- Cúng tại nhà ở, nếu nhà ở và tiệm khác chỗ. Lệ cúng gắn với người làm ăn nhiều hơn với miếng đất.
- Cúng sớm một ngày, chiều mùng 1 hoặc ngày 15. Nhiều nhà làm vậy, và cũng có nhà cho rằng nên cúng muộn hơn là sớm hơn. Đây là quan niệm từng nhà.
- Cúng bù vào ngày mở cửa đầu tiên. Bài cúng mùng 2 và 16 giờ nào, lỡ ngày có cúng bù được không phân tích từng tình huống.
Chọn cách nào thì ghi vào lịch luôn từ đầu năm, đừng để đến hôm ấy mới nghĩ.
Lập lịch cả năm trong một buổi: bảy bước
- Lấy lịch âm của năm mới. Lịch bloc hoặc ứng dụng ghi rõ lịch Việt Nam.
- Chép hai mươi bốn ngày (hoặc hai mươi sáu nếu tính tháng nhuận) sang ngày dương, ghi thứ trong tuần bên cạnh.
- Đánh dấu kỳ rơi vào ngày nghỉ và ghi luôn cách xử lý đã chọn ở mục trên.
- Đánh dấu kỳ trùng dịp lễ theo bảng mười hai tháng.
- Nhập vào lịch điện thoại của người phụ trách cúng và một người dự phòng, với hai lần nhắc: một ngày trước (kiểm đồ) và hai giờ trước (bày lễ).
- Dán một bản giấy chỉ ghi ngày dương trong hộp đồ cúng hoặc sau cửa kho, cho nhân viên cùng thấy.
- Đặt lịch mua đồ theo quý, không phải theo kỳ (xem mục dưới).
Lịch mua đồ theo quý
Mua lẻ mỗi kỳ vừa tốn thời gian vừa dễ mua dư. Chia đồ thành ba nhóm theo độ bền:
| Nhóm | Ví dụ | Mua khi nào |
|---|---|---|
| Đồ dùng lâu | Khay, chén nhỏ, đĩa chịu nhiệt, cốc thuỷ tinh che nến, xô nước | Một lần, thay khi hỏng |
| Đồ khô bền | Gạo, muối, hương, nến, nước đóng chai, bánh kẹo hạn dài | Ba tháng một lần, xem hạn dùng |
| Đồ tươi | Trái cây, hoa, khoai, mía, cháo | Chiều hôm trước hoặc sáng hôm cúng |
Với nhóm đồ khô, kiểm hạn dùng mỗi lần mua mới và dùng cái cũ trước. Bánh kẹo dư sau lễ nên chia ngay, không cất lại cho kỳ sau. Bài duy trì lệ cúng lâu dài có thêm cách làm hộp đồ cúng và ngân sách năm.
Ai nhớ lịch: chia vai cho rõ
Lịch tốt mà không ai chịu trách nhiệm thì vẫn quên. Nên có:
- Một người phụ trách chính, thường là chủ tiệm hoặc người quản lý.
- Một người dự phòng, biết hộp đồ cúng để đâu, biết khấn ngắn.
- Một quy ước bàn giao khi người phụ trách đi vắng: nhắn tin xác nhận "kỳ này em làm" trước một ngày.
Nếu nhân viên không cùng niềm tin, không nên bắt họ thắp hương. Họ có thể bày, dọn, trông lửa.
Ví dụ: một tiệm tạp hoá lập lịch đầu năm
Vợ chồng anh Phúc mở tiệm tạp hoá, nghỉ Chủ nhật. Đầu năm, anh ngồi một buổi tối với lịch bloc và điện thoại. Năm ấy có ba kỳ rơi vào Chủ nhật; anh quyết cúng tại nhà ở, vì nhà ở ngay trên tiệm. Mùng 2 tháng Giêng tiệm còn nghỉ Tết, anh gộp vào lễ mở hàng mùng 6. Ngày 16 tháng Bảy anh quyết không làm riêng vì đã cúng cô hồn lớn hôm 14. Năm ấy không có tháng nhuận. Anh nhập hai mươi hai kỳ còn lại vào lịch điện thoại của mình và của chị, mỗi kỳ hai lần nhắc, rồi dán tờ giấy ghi ngày lên nắp hộp đồ cúng. Cuối năm chị đếm lại: không quên kỳ nào, và đồ khô mua bốn lần thay vì hai mươi mấy lần.
Những sai lầm thường gặp
- Mỗi người xem một lịch. Chồng dùng ứng dụng lịch Tàu, vợ xem lịch bloc, hai người cúng hai ngày khác nhau. Thống nhất một nguồn.
- Quên tháng nhuận. Đến giữa năm mới phát hiện lịch chép sai một tháng. Kiểm tra năm đó có nhuận không ngay từ đầu.
- Mua đồ khô quá nhiều. Bánh kẹo hết hạn trong kho. Mua theo quý là đủ.
- Coi việc quên một kỳ là điềm xấu. Quên thì cúng bù hoặc bỏ qua, không phải lo. Lệ cúng là tự nguyện, không phải nghĩa vụ, như bài có bắt buộc cúng mùng 2 và 16 không đã phân tích.
- Để lịch cúng chi phối lịch kinh doanh. Không dời ngày nhập hàng, không từ chối khách chỉ vì trùng ngày cúng.
Thời tiết và an toàn theo mùa
Lịch cả năm cũng là lịch thời tiết. Mùa nắng gắt, đồ ăn để ngoài nhanh hỏng, nên cúng muộn chiều và rút đồ sớm. Mùa mưa, cần mái che hoặc bày sát hiên, và nến phải có cốc che gió. Mùa khô hanh có gió, hạn chế hoặc bỏ đốt vàng mã, để xô nước sẵn cạnh khay. Đánh dấu những tháng này trong lịch để nhớ chuẩn bị thêm.
Khi nào nên hỏi người có chuyên môn
- Phân vân về tháng nhuận, về lễ trùng ngày: hỏi người lớn trong họ hoặc thầy ở chùa quen. Mỗi nơi có nếp riêng.
- Tiệm trong chợ, trung tâm thương mại, toà nhà văn phòng: hỏi ban quản lý về quy định lửa trước khi đưa lịch cúng vào kế hoạch.
- Ngân sách cúng lẫn vào chi phí kinh doanh: hỏi người làm kế toán cách ghi chép cho rõ, tách tiền nhà và tiền tiệm.
Gắn lịch cúng với một góc thờ gọn
Nhiều tiệm cúng mùng 2, 16 cùng lúc với việc thắp hương ở bàn thờ Thần Tài, Thổ Địa trong tiệm. Nếu tiệm đang sắp xếp lại góc thờ, có thể tham khảo mục tượng Thần Tài, Thổ Địa của Vật Phẩm Phong Thuỷ; chọn cỡ vừa với kệ, đặt nơi sạch và vững, tránh ngay trên ổ điện.
Một buổi tối đầu năm để lập lịch đổi lại hai mươi bốn lần không phải lo "hôm nay là ngày mấy âm". Lệ cúng nhẹ đi, phần còn lại là lòng mình mỗi lần đứng trước khay nhỏ trước cửa.