Vào ngày 20/5/2015, cả thế giới bàng hoàng khi hãng Reuters loan tin Bộ Tư pháp Hoa Kỳ đã tuyên phạt 6 tỉ đô-la bốn đại công ty tài chính và ngân hàng đã nhào nặn (manipulate) hối xuất mua bán ngoại tệ để lường đảo khách hàng trên toàn thế giới. Đó là các tổ hợp City Group (Hoa Kỳ), JP Morgan (Hoa Kỳ), Barclays UBS (Hoa Kỳ) và Royal Bank of Scotland (Anh Quốc). Có thể số tiền phạt chẳng thấm vào đâu so với số thu lợi do lường gạt trên toàn thế giới có thể lên tới cả trăm tỉ. Câu hỏi đặt ra tại sao các đại công ty giàu có và uy tín như thế, họ có nghèo đói gì đâu mà lại đi lường đảo khách hàng?

Trong khi đó ở hải ngoại thì nuôi bệnh (không bệnh nói có bệnh) để bòn rút bảo hiểm sức khỏe (Health Insurance), bịa đặt ra dịch vụ hoặc tính lố (overcharged) để ăn gian tiền trợ cấp sức khỏe (Medicare & MediCal). Còn trong nước sự lường gạt, gian trá, mánh mung, ăn gian làm dối lan tràn trong mọi thành phần, mọi ngõ ngách một cách rất “tự nhiên” với những thủ đoạn càng ngày càng tinh vi không sao lường hết được. Không kể những thành phần chuyên sống bằng những hoạt động phi pháp, phần lớn những “siêu lừa” đều là phụ nữ có dáng vẻ hiền lành, khuôn mặt khả ái, khiến phải gióng lên tiếng chuông cảnh báo về sự băng hoại xã hội và lương tâm con người.

Là phật tử chúng ta chua xót nhưng không thể than van rồi buông xuôi. Liệu chúng ta có thể chung lưng để giải quyết một thảm họa đang phá vỡ cấu trúc an toàn của xã hội?

Xã hội nào cũng vậy, nếu muốn sống yên bình và phát triển thì nó phải được nối kết bởi một chất keo, đó sự tin tưởng hay tín nhiệm lẫn nhau. Sự gian trá giống như một khối thuốc nổ phá vỡ chất keo nối kết niềm tin giữa con người và con người. Khi con người không còn tin tưởng con người nữa thì xã hội sẽ biến thành địa ngục.

Theo lời Phật dạy, chuyển một cái xấu – ở đây là gian dối- trở thành cái tốt, tức chân thật, là chuyển nghiệp. Nhưng chuyển nghiệp như thế nào đây?

Thưa các bạn phật tử,

Chúng ta đang thờ kính một vị giáo chủ chân thật  nhất.

Chúng ta đang nương theo một giáo pháp chân thật nhất.

Do đó là phật tử, chúng ta phải là người chân thật trước đã.

Trong bài viết “Đạo Phật và Tuổi Hoa Niên” phổ biến Tháng 12, 2010 tôi đã nói Đức Phật là vị giáo chủ chân thật nhất thế gian này là vì, “Đức Phật luôn luôn nói lời chính ngữ, nói lời chân thật (quảng trường thiệt). Đức Phật không bao giờ nói lời lừa mị, nói lời gian dối, nói lời hoang tưởng, nói lời không thể kiểm chứng, và cũng không nói lời tiên tri phỏng đoán vu vơ. Đức Phật không bao giờ nói hai lời, lúc rày lúc khác. Đức Phật không bao giờ nói lời mâu thuẫn trái-chống nhau. Đức Phật không bao giờ tự phong mình là quan tòa để phán xử ai. Ngài chỉ nói về Nhân Quả chứ không bao giờ đe dọa trừng phạt ai. Kinh giáo của Đức Phật dù trải qua hơn 2500 năm không bao giờ phải sửa chữa, thay đổi cho hợp thời thế. Các giáo hội Phật Giáo trên toàn thế giới cũng chẳng bao giờ phải tạ lỗi với nhân loại về những tội ác hoặc những sai lầm gây tạo trong quá khứ.”

Từ con người của Đức Phật, từ giá trị của Đạo Phật chúng ta thấy chân thật là một đức tính cao quý nhất trong mọi đức tính. Thiếu chân thật thì mọi giá trị đều xụp đổ dù giá trị đó được khoác lên mình những mỹ từ như “linh thiêng, thánh thiện”.

Nếu chúng ta sống một mình trên hoang đảo thì không cần phải chân thật. Nhưng vì chúng ta sống trong một xã hội trong đó mọi người nương tựa vào nhau để cùng tồn tại và phát triển thì chân thật phải là yếu tố hàng đầu trong sự giao tiếp. Sự chân thật phải được thể hiện:

1.Trong tương quan giữa chính quyền và người dân.

Nếu chính quyền được điều hành bởi những Phật tử thì những Phật tử đó không được nói dối.

-Đất nước còn nghèo, còn khó khăn thì phải nói ra cho rõ, không phóng đại tô màu cho những thành tích.

-Hãy dẹp bỏ và phê bình thẳng thắn nạn ”Làm thì láo, báo cáo thì hay”.

-Việc nào chưa làm được cũng phải nói ra cho rõ. Chỗ nào tham nhũng, chỗ nào tham ô, cửa quyền, móc ngoặc bòn rút của công cũng phải can đảm nói ra để cùng nhau sửa chữa.

-Không đưa ra những thống kê giả tạo để tự lừa mình và dối gạt dân. -Đưa ra thống kê giả tạo là tự mê hoặc mình giống như bệnh ung thư sắp chết mà nói cảm cúm sơ sài, giống như đà điểu chui đầu vào cát.

-Đất nước nào cũng có nạn tham ô, móc ngoặc…nhưng vấn đề là người lãnh đạo có thật lòng sửa chữa hay không.

-Người dân không phải không biết thông cảm với những khó khăn của chính quyền nhưng với điều kiện chính quyền phải chân thật.

-Chân thật chính là “đã nói thì phải làm”. Nói mà không làm là nói dối.

-Do đó chân thật chính là hàng rào bảo vệ chế độ, ngăn ngừa thảm họa.

- Nghiêm chỉnh thi hành luật pháp cũng là hàng rào ngăn ngừa gian dối.

2.Giữa đoàn thể và đoàn thể.

-Đoàn thể này không được lường gạt đoàn thể kia.

-Thương gia, nhà đầu tư không được giả mạo giấy tờ để mượn tiền ngân hàng rồi khai vỡ nợ để tẩu tán tài sản.

 Nợ xấu/ nợ không thể trả được đang là vấn đề nhức nhối của mọi quốc gia.

-Công ty này không được giao hàng giả hoặc kém phẩm chất hoặc vi phạm khế ước để làm hại công ty bạn.

-Công ty cổ phiếu/chứng khoán không được lươn lẹo để lường gạt cổ đông tán gia bại sản.

-Chủ công ty không được gian lận tiền lương hoặc quỵt tiền lương của công nhân. Nếu vi phạm lập tức truy tố ra tòa, tịch thu tài sản, phát mãi để trả tiền cho công nhân sinh sống.

-Quảng cáo thế nào thì hàng hóa phải có phẩm chất như thế. Không được lường gạt khách hàng.

3.Nhưng người công nhân cũng phải chân thật vì chân thật là lương thiện

-Người công nhân không được phá hoại tại sản của chủ nhân.

-Không lừa dối, ăn cắp vật liệu của công ty.

-Không ăn cắp giờ.

-Không đem bí mật của công ty nói cho người khác biết trong tinh thần “Ăn cây nào rào cây nấy”. Công nhân Nhật nổi tiếng là trung thành và sống chết với công ty mà mình phục vụ.

4.Báo chí cũng phải chân thật. 

-Không được loan tin thất thiệt gây hoang mang trong dân chúng .

-Không được loan tin chưa kiểm chứng để hại uy tín của người hay viên chức chính phủ.

-Không được bịa đặt tin tức, loan tin tức giả để mua vui, câu độc giả hoặc hại người. Những loại tin tếu kiểu “Cá Tháng Tư” cũng cần phải loại bỏ.

-Bóp méo sự thực cũng là không chân thật.

-Không được cắt dán, gán ghép hình ảnh (photoshop) để ngụy tạo tin tức, gắp lửa bỏ bàn tay.

-Không được ăn cắp tin của người khác, lấy tin, bài viết, hình ảnh của báo/đài khác mà không ghi xuất xứ.

-Không được cạnh tranh bất chính.

-Chủ báo cũng phải có liêm xỉ và tự trọng tức sa thải ngay các thông tín viên, phóng viên loan tin bịa đặt để tống tiền và vô đạo đức.

4.Chân thật ngay trong học đường

Điều quan trọng nhất của thầy/cô là trong khi dạy Lễ dạy Văn thì phải dạy học trò chân thật.

-Có Lễ có Văn mà không chân thật thì cũng là vô ích.

-Học trò cúi đầu lễ phép chào thầy/cô nhưng lát nữa nói dối thì cũng là người bỏ đi.

-Chân thật cũng có nghĩa là không lấy của không cho và không ăn cắp.

-Học trò phải được dạy dỗ ngay tử thưở đầu đời là thấy của rơi thì trả lại cho người hoặc trình cho cảnh sát.

-Học trò chân thật là học trò không lừa dối thầy cô, bạn bè và không dối gian trong thi cử.

-Học hành ngu dốt vì chậm hiểu hoặc do bẩm sinh không phải là cái tội, nhưng gian dối lại là cái tội.

-Ngay thuở đầu đời đọc sách thánh hiền mà đã không chân thật thì ra đời làm sao chân thật?

-Phải dạy dỗ học trò chân thật để sau này nhân tài và lãnh đạo đất nước sẽ là những người chân thật.

-Học đường chân thật, gia đình chân thật khiến làng xóm, quận, huyện, thành phố rồi cả quốc gia chân thật.

-Cả quốc gia mà chân thật thì đất nước sẽ là Cực Lạc tại thế.

5.Chân thật ngày từ trong gia đình, 

Cha mẹ và con cái phải sống với nhau dưới mái nhà chân thật. Dạy con chân thật là danh dự, là mạng sống, là nghĩa vụ thiêng liêng của cha mẹ.

-Dạy con chân thật là giữ gìn danh dự tông môn.

-Dạy con chân thật là truyền cho con tài sản vô giá.

-Dạy con chân thật là giữ gìn hạnh phúc gia đình.

-Dạy con chân thật nâng cao giá trị con người.

-Đôi khi chân thật là thua thiệt nhưng chung cuộc lại là an toàn và phước đức.

-Phải luôn luôn nói với con cái rằng, “Dù nghèo nhưng con lúc nào cũng phải là người chân thật.” tức “Đói cho sạch, rách cho thơm”.

6. Chân thật ngay cả ở trong chùa.

Là Phật tử chúng ta phải hiểu rằng một lời nói dối, một hành vi gian dối dù che dấu được người đời nhưng nó đã được ghi vào tạng thức của mình và sẽ không bao giờ xóa mờ, ngoại trừ ăn năn, sám hối.

-Đối với tu sĩ, chân thật có nghĩa là không lừa mị Phật tử, không nói lời vu khoát, không giảng dạy pháp ma để đưa chúng sinh vào tà đạo.

-Không rành chính pháp thì thà im lặng, tụng kinh, niệm Phật còn hơn giảng bậy.

-Xem bói, tiên tri, đoán quẻ, sấm truyền là những lời lừa mị, gian dối cho nên Đức Phật đã răn cấm đệ tử của Ngài không được làm những chuyện thiếu chân thật này.

-Một bậc tu hành theo Phật thì thà chết chứ không bao giờ nói lời gian dối, bởi vì:

Nhân sinh tự cổ thùy vô tử?

Lưu thủ đan tâm chiếu hãn thanh.” (Nguyễn Công Trứ)

7. Chân thật với chính mình

-Chân thật với chính mình nghĩa là mình có cái gì thì nói cái đó. Mình nghèo thì cứ nói mình nghèo. Nghèo không phải là cái tội.

-Chân thật với chính mình nghĩa là đừng gán cho mình những giá trị mà mình không có.

-Chân thật với chính mình là không lừa dối người khác.

-Che dấu tội lỗi mà không sám hối cũng là không chân thật.

8. Chân thật trong tình yêu

-Lăng nhăng, quan hệ tình cảm bất chính là không chân thật trong đạo nghĩa vợ chồng.

-Cất giữ tiền bạc làm của riêng không cho vợ/chồng biết cũng là không chân thật.

-Tiền bạc tiêu xài trong gia đình phải minh bạch để không gây nghi ngờ, xung đột.

-Không nên nghi ngờ, ghen tuông thái quá nếu không có bằng chứng cụ thể – để không làm tổn hại tới danh dự người phối ngẫu.

-Quá khứ tình cảm của vợ/chồng cũng nên nói ra để một lần giải tỏa, không còn nghi ngờ, thắc mắc.

-Trong sáng trong giao tiếp, không đi ngang về tắt là cách hay nhất để biểu tỏ tấm lòng chân thật của mình.

-Vợ chồng chân thật thì sẽ ăn đời ở kiếp với nhau và không bao giờ gây thảm họa.

Bạn ơi,

Tìm người giỏi, người đẹp, người giàu, người bằng cấp thì dễ, nhưng tìm người chân thật thì khó.

Ngày nay không hiểu sao: Vợ chồng cũng không tin nhau, anh chị em cũng không tin nhau, bố mẹ cũng không tin con cái, chủ nhân cũng khó tin người ăn người làm, bạn bè vì đồnn tiền cũng đang tâm lường gạt và giết hại nhau.

Sự chân thật đang bị nhiễm ô trên toàn thế giới và có thể rồi đây sẽ biến mất trên thế gian này.

Con người đối xử với con người thiếu chân thật thì xã hội sẽ biến thành đấu trường, địa ngục. ”Một sự bất tín, vạn sự chẳng tin”.

Do đó chúng ta cần sự chân thật như cần dưỡng khí.

Sự chân thật quý giá lắm bạn ơi!

Nó là tài sản vô giá của con người.

Nó là đức tính phải có để nói rằng mình là người lương thiện.

Đã đánh mất sự chân thật rồi thì không gì cứu vãn.

Một thanh niên, thiếu nữ nghèo khổ nhưng chân thật vẫn được người đời thương mến và rồi sẽ có cơ hội vươn lên.

Một thanh niên thiếu nữ dù là ca sĩ nổi danh, tài tử đẹp trai, người mẫu đắt giá, tỉ phú nhưng thiếu chân thật cũng sẽ bị người đời xa lánh rồi sẽ sống trong tủi hận cả đời.

Một em bé chân thật được thương quý biết bao, trong khi một em bé gian dối bị người ta ghét bỏ.

Một nhà trí thức bằng cấp cùng mình nhưng thiếu chân thật thì cũng bỏ đi và có khi trở nên vô cùng nguy hiểm cho xã hội.

Sự chân thật giống như hương sen thơm ngát.

Trong khi sự gian dối lại được ví như rắn độc.

Trước khi nguyện thành Phật, A La Hán, Bồ Tát, Thánh Tăng…xin hãy là người chân thật trước đã.

Bạn ơi,

Chúng ta chưa cần mọi người cho nhau tình thương hay của cải, mà hãy cho nhau sự chân thật.

Hãy đối xử với nhau chân thật như câu nói “Thật thà như đếm”.

Hay như câu nói bình dân mà rất dễ thương, “Có sao nói vậy người ơi!”.

Xin bạn đừng gửi đến tôi hình ảnh của những siêu sao màn bạc, danh thủ bóng tròn, ca sĩ nổi tiếng, người mẫu, hoa hậu, những trò chơi, những thú ăn chơi, những nơi du lịch, mua sắm sang trọng…kể cả những bản nhạc đang cuốn hút cả triệu thanh niên thiếu nữ…hoặc những lời ngon ngọt.

Xin bạn hãy gửi đến tôi hình ảnh của những người chân thật, những việc làm chân thật, những lời nói chân thật…và nhất là sự chân thật của bạn.

Xin chúng ta hãy cùng nhau đọc Lời Ngợi Ca Chân Thật:

Chân thật có sẵn trong lòng ta.

Nó chính là Phật tánh.

Vì Tham-Sân-Si nên biến thành gian dối.

Nếu diệt Tham-Sân-Si rồi.

Thì dối gian trở thành chân thật

Cũng giống như gương mờ trở thành gương sáng.

Như nước đục trở thành nước trong.

Chân thật chính là Cung Trời,

Bởi vì dối gian là Địa Ngục.

Chân thật là Từ Bi,

Bởi vì gian dối là hại người.

Chân thật là giải thoát,

Bởi vì dối gian là vướng mắc.

Chân thật là Trí Tuệ,

Bởi vì gian dối là Vô Minh.

Chân thật là đoàn kết,

Bởi vì dối gian là phá nát.

Chân thật là an lành.

Bởi vì dối gian là quỷ quái.

Cho nên người Phật tử nguyện,

Giữ gìn tấm lòng chân thật,

Và bản tính chân thật.

Như giữ gìn hơi thở của chính mình.

(California Mùa Vu Lan 2015)

Lĩnh Nam Chích Quái của Vũ Quỳnh – Kiều Phú

Theo “Lĩnh Nam Chính Quái” của Vũ Quỳnh – Kiều Phú: Chử Đồng Tử sống cùng cha là Chử Vi Vân tại Chử Xá huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên (nay là xã Văn Đức, huyện Gia Lâm). Chẳng may nhà cháy, mất hết của cải, hai cha con chỉ còn lại một chiếc khố che thân phải thay nhau mà mặc. Lúc già ốm, ông gọi con lại bảo rằng hãy giữ chiếc khố lại cho bản thân. Thương cha nên Chử Đồng Tử liệm khố theo cha, mình thì chịu cảnh trần truồng khổ sở, kiếm sống bằng cách ban đêm câu cá, ban ngày dầm nửa người dưới nước, đến gần thuyền bán cá hoặc xin ăn.

Thời ấy vua Hùng Vương thứ XVIII cô người con gái tên là Tiên Dung đến tuổi cập kê mà vẫn chỉ thích ngao du sơn thủy, không chịu lấy chồng. Một hôm thuyền rồng của công chúa đến thăm vùng đó. Nghe tiếng chuông trống, đàn sáo lại thấy nghi trượng, người hầu tấp nập, Chử Đồng Tử hoảng sợ vội vùi mình vào cát lẩn tránh. Thuyền ghé vào bờ, Tiên Dung dạo chơi rồi sai người quây màn ở bụi lau để tắm, ngờ đâu đúng ngay chỗ của Chử Đồng Tử. Nước xối dần để lộ thân hình Chử Đồng Tử dưới cát. Tiên Dung kinh ngạc bèn hỏi han sự tình, nghĩ ngợi rồi xin được cùng nên duyên vợ chồng.

Vua Hùng nghe chuyện thì giận dữ vô cùng, không cho Tiên Dung về cung. Nàng biết ý nên cùng chồng mở chợ Hà Thám, đổi chác với dân gian. Buôn bán tấp nập, phồn thịnh, ai cũng kính thờ Tiên Dung-Chử Đồng Tử làm chúa . Một hôm có người bày cho cách ra ngoài buôn bán nhiều lãi, Tiên Dung khuyên chồng nghe theo. Chử Đồng Tử bèn theo khách buôn đi khắp ngược xuôi. Một hôm qua ngọn núi giữa biển tên Quỳnh Viên.

Chử Đồng Tử trèo lên am trên núi và gặp Sư Tăng Phật Quang. Chử Đồng Tử bèn giao tiền cho khách buôn đi mua hàng, còn mình thì ở lại học đạo. Sau thuyền quay lại đón, Phật Quang tặng Chử Đồng Tử một cây gậy và một chiếc nón lá, mà nói rằng: “Linh thiêng ở những vật này đây”.

Về nhà, Chử Đồng Tử giảng lại đạo Phật cho vợ nghe. Tiên Dung giác ngộ bèn bỏ việc buôn bán, cùng chồng chu du tìm thầy học đạo. Một hôm tối trời, đã mệt mà không có hàng quán ven đường, hai vợ chồng dừng lại cắm gậy úp nón lên trên cùng nghỉ. Bỗng nửa đêm, chỗ đó nổi dậy thành quách, cung vàng điện ngọc sung túc, người hầu lính tráng la liệt. Sáng hôm sau, dân chúng quanh vùng kinh ngạc bèn dâng hương hoa quả ngọt đến xin làm bầy tôi. Từ đấy chỗ đó phồn thịnh, sung túc như một nước riêng.

Nghe tin, vua Hùng cho là có ý tạo phản, vội xuất binh đi đánh. Quân nhà vua đến, mọi người xin ra chống cự nhưng Tiên Dung chỉ cười và từ chối không kháng cự cha mình. Trời tối, quân nhà vua đóng ở bãi Tự Nhiên cách đó một con sông. Đến nửa đêm bỗng nhiên bão to gió lớn nổi lên, thành trì, cung điện và cả bầy tôi của Tiên Dung-Chử Đồng Tử phút chốc bay lên trời. Chỗ nền đất cũ bỗng sụp xuống thành một cái đầm rất lớn.

Nhân dân cho đó là điều linh dị bèn lập miếu thờ, bốn mùa cúng tế, và gọi đầm đó là đầm Nhất Dạ Trạch (Đầm Một Đêm), bãi cát đó là Bãi Tự Nhiên hoặc Bãi Màn Trù và chợ đó là chợ Hà Lương…

Chử Đồng Tử là người con rất có hiếu đối với cha. Điều này thể hiện qua chi tiết chàng đã “đóng khố cho cha rồi mới chôn” dù cả hai cha con chỉ có chung một chiếc khố dùng thay nhau và trước đó, cha chàng đã dặn “cứ giữ lấy mà dùng”. Nhưng nghĩa tử là nghĩa tận, Chử Đồng Tử đã không nỡ để cha mình trần về nơi chin suối. Việc Chử Đồng Tử không nghe lời cha, nếu xét theo quan niệm chữ Hiếu của Nho giáo bảo thủ không những không được coi là hiếu thuận mà ngược lại, còn bị cho là bất hiếu.

Thế nhưng, sự thực là không ai không xúc động trước tấm lòng hiếu thảo sâu nặng của chàng, cũng không ai chê trách mà tất cả đều đồng lòng ngợi ca hành động hiếu nghĩa đó. Trong trường hợp này, dân tộc ta đã có quan niệm rất thực tế về chữ Hiếu. Chử Đồng Tử, dù không nghe lời cha (là biểu hiện của sự bất hiếu) nhưng việc chàng làm lại toả sáng một tấm lòng rất mực hiếu thảo.

Chử Đồng Tử đã được dân gian ban tặng “phần thưởng” là một cô Công chúa xinh đẹp để làm vợ. Quả thật đây là phần thưởng vô cùng cao quý mà không bạc vàng nào sánh được (Vì không thể dùng của cải vật chất làm thước đo lòng hiếu thảo con người ). Chi tiết này thể hiện cách nghĩ hết sức thâm thuý thấm đẩm tính chất nhân văn và có thể coi là sự bổ sung cho quan niệm về chữ Hiếu trong dân gian của dân tộc ta.

Công chúa Tiên Dung, nếu  xét theo tiêu chí và quan niệm về chữ Hiếu của Nho giáo bảo thủ, cố chấp được coi là một người con “bất hiếu” bởi không nghe lời cha, “không chịu lấy chồng” và tự ý định đoạt hôn nhân cho mình – hành động “mặc áo qua đầu” vốn bị coi là cấm kỵ trong xã hội phong kiến về mối quan hệ giữa con cái đối với cha mẹ. Và Chử Đồng Tử, một chàng trai hiếu thảo, trớ trêu thay, lại được dân gian dành cho phần thưởng là một cô con gái “bất hiếu”! Thoạt nhìn, tưởng như dân gian ta có ý “chơi khăm” nhân vật của mình nhưng kỳ thực thì không phải vậy.

Trong nhận thức của nhân dân ta, Tiên Dung chưa bao giờ bị coi là bất hiếu bởi việc nàng làm chẳng những không phương hại đến ai mà còn hướng đến lẽ đời cao đẹp với hôn nhân tự do và sự phân định đẳng cấp xã hội bị xoá nhoà. Cái sâu sắc của dân gian ta ở đây là tạo ra cái nghịch lý bên ngoài để làm sáng lên cái có lý bên trong. Chử Đồng Tử xứng đáng được ban thưởng và Tiên Dung cũng xứng đáng với tư cách “phần thưởng” của mình.

Truyện “Chử Đồng Tử” kết thúc với việc Chử Đồng Tử và Tiên Dung bay về trời cũng là dụng ý của dân gian, nhằm tránh sự xung đột trong quan hệ vua-tôi, cha-con giữa Chử Đồng Tử và Tiên Dung với vua cha, khi mà nhà vua cử binh tiến đánh để Trung và Hiếu được vẹn toàn. Truyện cổ tích, nhất là cổ tích thần kỳ của nhân dân ta phản ánh thời kỳ “ngây thơ” trong lịch sử xã hội loài người nhưng những gì được thể hiện trong “Chử Đồng Tử ” lại cho thấy quan niệm và cách xử lý tình huống không hề ngây thơ.

Quan niệm về chữ Hiếu  qua câu chuyện về chàng trai họ Chử có màu sắc phong phú và giá trị thực tiễn phù hợp với đời sống tâm lý xã hội cộng đồng, dù vẫn giữ cái hạt nhân cốt lõi của quan niệm về chữ Hiếu. Việc tiếp thu và vận dụng văn hoá, tư tưởng nước ngoài bằng trí tuệ, tâm hồn và đạo lý dân tộc của người Việt qua truyện “Chử Đồng Tử” nói riêng, trong quá trình xây dựng và phát triển bản sắc văn hoá, tư tưởng dân tộc nói chung luôn là điều khiến ta phải suy ngẫm và thán phục.

Thực sự về mặt lịch sử thì Chử Đồng Tử là một trong những đệ tử đầu tiên của Phật giáo ở nước ta. Truyền thuyết cũng khẳng định đạo Phật  đã du nhập vào nước ta từ thời kỳ Hùng vương khoảng 200-300 năm trước công nguyên.

Truyền thuyết cũng cho thấy ban đầu cũng có xung đột chính trị giữa tín ngưỡng đạo Phật và tín ngưỡng cổ Văn Lang, giữa Phật giáo và giới cầm quyền của các vua Hùng. Thế nhưng, Phật giáo luôn đồng hành cùng dân tộc, không phân biệt màu da, chủng tộc, giai cấp, chính kiến do đó Phật giáo đã hòa vào dân tộc như nước với sữa như tim với óc của một cơ thể con người.

Giữa hai nước ấy có một khoảng đồng rộng, không có người ở, lại gặp thời hạn nên suối hồ đều khô cạn. Hai người đi ngang qua bị khát nước, chỉ gặp được vũng nước nhỏ song thấy toàn loài trùng, không thể uống được. Hai người mới bàn nhau: “Chúng ta từ xa lại cốt trông mong chiêm ngưỡng đức Phật, không ngờ ngày nay bị chết khát giữa đường”. Một người nói: “Thôi, ta hãy tạm uống cho khỏi chết, có vậy mới gặp được Phật. Vả lại, ta uống cũng không ai biết cả”. Người kia đáp: “Giới luật Phật chế cấm không được uống nước có trùng, chính là lấy nhân từ làm gốc. Nếu giết hại chúng sinh để tự sống thì dầu thấy Phật cũng không ích gì. Thà rằng giữ giới chịu chết, chớ không phạm giới mà sống”.

Người đầu tiên theo ý riêng mình uống nước cho hết khát và đi đến chỗ Phật ở. Người thứ hai không chịu uống nên phải chết vì khát nhưng lại được sinh vào cõi trời Đao Lợi. Nhờ suy nghĩ nên tự biết ở kiếp trước giữ giới không phạm nên được sinh Thiên, thật là do lòng tin mạnh nên phước báu chẳng xa vậy. Nghĩ đoạn, bèn đem hương hoa đến lễ Phật và đứng hầu một bên. Còn người uống nước phải cực khổ trải qua nhiều ngày mới đến chỗ Phật ở. Thấy đấng chí tôn oai nghiêm, người kia liền cúi đầu đảnh lễ khóc lóc bạch rằng: “Con còn có người bạn cũng muốn đến yết kiến Phật, chẳng may giữa đường bị mệnh chung, dám mong đức Thế Tôn biết cho”.

Đức Phật trả lời: “Ta đã rõ rồi”, bèn lấy tay chỉ vị tiên nhân đứng kế bên mà nói: “Tiên nhân này chính là bạn của ngươi đó, người này vì giữ trọn giới luật nên được sinh lên cõi trời và được gặp ta trước ngươi”.

Bấy giờ, Thế Tôn chỉ vào người kia và bảo: “Ngươi tuy thấy ta mà không giữ giới luật của ta, thời tuy ngươi thấy ta mà ta không thấy ngươi. Người kia tuy cách xa ta ngàn dặm nhưng vẫn giữ được giới luật, thời người ấy đứng trước mặt ta” .

Trong kinh Di Giáo, đức Phật đã từng khẳng định: “Giới là bậc Đạo sư của các thầy, nếu Ta có ở đời, cũng không khác gì giới vậy”.

Vai trò của giới luật trong đạo Phật rất quan trọng và là nền tảng của các pháp lành, nên người Phật tử cần phải hiểu rõ tầm quan trọng này để khỏi phải sai phạm. Giới có ý nghĩa như sau: Giới (Sila) “phòng phi chỉ ác”, nghĩa là đề phòng đều trái quấy, dừng chỉ mọi điều ác, làm mọi điều thiện. Giới là do đức Phật chế ra, Ngài căn cứ vào hoàn cảnh thực tiễn của xã hội và bổn phận của con người mà quy định giới luật. Do đó, giới luật có tính chất nhân bản tiêu biểu cho nền đạo lý toàn diện và giúp cho con người hành trì tiến nhanh trên con đường giải thoát.

Vì tính chất quan trọng và lợi ích thiết thực rộng lớn của giới nên lúc còn tại thế, đức Phật mỗi khi nghe vị đệ tử nào sống sai tinh thần giới luật, Ngài thường hay cho gọi đến để tìm hiểu, rồi giải thích và trách phạt một cách nghiêm khắc.

Ngoài ra, giới luật của Phật giáo còn là nền tảng của một thế giới hòa hợp mà trong đó, con người thật sự sống như một con người, không phải loài cầm thú. Giữ gìn giới luật còn là trọng điểm trong sự tu hành của chúng ta. Người Phật tử chỉ cần giữ năm giới: không sát sinh, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối và không dùng chất kích thích làm mất chánh niệm. Cho nên, là người Phật tử, chúng ta phải giữ gìn năm giới trên để làm của cải và để cải thiện đời sống của mình giản dị và trong sạch hơn, để rồi từ đó, tâm hồn ta sẽ được tịnh hóa trở nên hiền hòa, trong sáng và an lạc hơn.

Thích Nhuận Thạnh