Ở một số nước châu Á, người ta tin rằng, trong suốt tháng 7 và đặc biệt vào ngày Rằm tháng 7, những linh hồn từ dưới âm phủ, gồm cả linh hồn của tổ tiên và những cô hồn phiêu dạt sẽ từ dưới địa phủ quay về dương thế.

Rằm tháng 7, hay còn được gọi là lễ “xá tội vong nhân”, là một ngày lễ lớn, quan trọng trong phong tục của nhiều nước Á Đông. Lễ này trùng với lễ Vu Lan, vốn là lễ báo hiếu, cũng là một trong những ngày lễ chính của Phật giáo.

Không giống như những ngày lễ khác trong năm, khi người sống nhớ về người chết, người ta tin rằng Rằm tháng 7 là dịp để người chết quay về thăm người sống và thụ hưởng những lễ vật mà người thân cúng cho.

Bản chất của ngày Rằm tháng 7 cũng giống như lễ Vu Lan, vốn là để tỏ lòng hiếu thảo với tổ tiên. Người ta quan niệm, vào ngày 15/7 âm lịch, những linh hồn “vong nhân” ở dưới âm phủ sẽ được xóa bỏ mọi tội lỗi. Theo tín ngưỡng dân gian, đây là ngày mở cửa âm phủ, “xá tội vong nhân” (bỏ qua mọi tội lỗi cho người chết).

Vào ngày này, bên cạnh mâm cúng gia tiên, nhiều gia đình còn có lễ cúng cô hồn (thường vào buổi chiều) dành cho các vong linh không nhà cửa, không nơi nương tựa, không có thân nhân thờ cúng.

Về bản chất, Rằm tháng 7 và lễ Vu lan rất giống nhau. Rằm tháng 7 là cách gọi dân dã trong nhân gian còn lễ Vu lan là ngày lễ lớn của Phật giáo. Ở nhiều nước Á Đông, ngày Rằm tháng 7 là dịp để người sống tỏ lòng hiếu thảo với cha mẹ, ông bà đã mất, cũng là dịp để giúp đỡ những linh hồn đói khát.

Những nước có dịp lễ này giống với Việt Nam gồm Trung Quốc, Nhật Bản, Singapore, Malaysia… Trong dịp lễ mang đậm tính tâm linh – tôn giáo này, các nước Á Đông gặp nhau ở một điểm, đó là đều có những “kiêng khem” nhất định trong “tháng cô hồn”.

Vậy, theo quan niệm dân gian ở nhiều nước Á Đông, người ta nên kiêng kỵ gì vào dịp lễ Rằm tháng 7?

Khi đi du lịch đến những nước như Trung Quốc, Singapore, Malaysia vào dịp lễ Rằm tháng 7, bạn có thể sẽ gặp những buổi biểu diễn ca múa nhạc, kịch nghệ trên đường phố. Đây là một nét đặc trưng trong văn hóa người Hoa vào dịp lễ này, với mong muốn các màn biểu diễn sẽ giúp các “vong nhân” giải khuây. Tại đây, hàng ghế đầu luôn để trống, người đến xem bắt đầu ngồi từ hàng ghế thứ 2, có lẽ bạn đã đoán được hàng ghế đầu dành cho “khách mời” nào? Chớ nên vô ý ngồi vào hàng ghế danh dự này.

Vào dịp Rằm tháng 7, có nhiều mâm cúng được đặt trên hè phố, đó là mâm cúng cô hồn. Không bao giờ nên động chạm vào đồ cúng cô hồn, nếu mâm cúng nhà gia chủ đặt dưới thấp, phải đi né sang bên, không được bước ngang, không được phép lấy đi dù chỉ là một mẩu khoai, mẩu bánh, bởi mâm cúng này dành riêng cho ma đói, không người thờ phụng. Đi ngang qua những mâm cúng cô hồn không được cười đùa vô lối, ăn nói tếu táo về chuyện cúng lễ. Nếu chẳng may vô ý có hành động khiếm nhã trước mâm cúng, người qua đường nên chắp tay lễ xin tạ lỗi.

Với quan niệm tháng 7 là tháng của người âm, người dân ở một số nước Á Đông cho rằng khi đi lễ vào dịp này không nên nhìn xuống dưới gầm ban thờ, đặc biệt trong lúc đứng lễ bởi cho rằng vào dịp này có nhiều “vong nhân” xin đến tá túc trong đền chùa, ngụ dưới gầm các ban thờ hưởng lộc Thánh, vì là ma đói nên sẽ ăn uống “nhồm nhoàm”, người đến cúng lễ nhìn ngó sẽ gây “khó xử”.

Trong “tháng cô hồn”, tránh đi về quá khuya, không lên đường đi xa, không khởi sự làm việc lớn. Chính vì quan niệm truyền thống này mà thường các nước Á Đông đều nhận thấy có sự sụt giảm về lượng khách du lịch nội địa trong tháng 7 âm.

Thậm chí trước đây, khi những kiêng kỵ còn nhiều, “các cụ” còn tránh đi dưới bóng râm, tránh đi rừng, tránh xuống nước trong tháng 7 âm vì cho rằng bóng cây và nước tồn tại nhiều tính âm, các “vong nhân” sợ nắng, kỵ “dương” sẽ trốn vào bóng râm hoặc lặn xuống dưới nước.

Không nhặt đồ rơi vãi trên đường phố, đặc biệt là tiền lẻ. Ở một số nước Á Đông, việc ném đồng xu lẻ cho các “vong nhân” phiêu bạt có tiền đi đường là một tục lệ thường thấy. Những đồng xu lẻ được ném ra trong dịp này là để dành cho các “vong nhân”.

Người Hoa tin rằng có hai ngọn lửa trên hai vai – tượng trưng cho âm và dương, khi một người nghiêng đầu qua vai có thể sẽ làm tắt mất một ngọn lửa, làm mất cân bằng âm dương. Điều này có vẻ không được tốt trong tháng 7 âm, vì vậy, những người hay “kiêng khem” thường tránh quay nghiêng đầu, mà nếu cần quay lại khi có ai gọi từ phía sau, họ sẽ quay cả người lại.

Không huýt sáo, đàn hát về đêm. Vào dịp tháng 7 âm, người Hoa thường tổ chức nhiều buổi ca múa nhạc, kịch nghệ ở nơi công cộng để giúp “vong nhân” giải khuây, nhưng như đã nói, đó là ở nơi công cộng. Việc một người đàn hát ở nhà riêng, đặc biệt khi đêm đã xuống, bị cho là sẽ thu hút các “vong nhân”.

Trong Rằm tháng 7, khi đời sống người dân ở nhiều nước Á Đông bỗng mang đậm màu sắc tâm linh – tôn giáo, người ta như sống hướng nội nhiều hơn, nghĩ điều hay, làm điều phải… Người ta kiêng không chửi thề, không nguyền rủa ai cay nghiệt trong tháng này bởi sợ “vong nhân” đi ngang đúng lúc người dương buông lời quá đáng, sẽ vô tình xúc phạm, khiến “vong nhân” tức giận.

Đời sống tâm linh người Á Đông có âm có dương, đức tin là một yếu tố rất quan trọng trong quan niệm về sự an lành trong tâm thức mỗi người. Vì vậy, trong tháng 7 âm, người ta tránh nói lời “báng bổ”, không đùa tếu về những yếu tố siêu linh, không kể chuyện ma quỷ.

Trong tháng 7 âm, khi người ta coi âm khí lên đến cực điểm thì việc mặc những màu buồn, màu tối sẽ khiến mọi chuyện thêm ỳ trệ. Trong các gam màu nóng, nên tránh màu đỏ.

Không nên luôn che kín trán. Vùng trán có hai “thái dương”, đây được coi là vùng tập trung nhiều năng lượng “dương” nhất trên gương mặt, chứa đựng nhiều khí chất vô hình của một con người, vì vậy, khi để lộ “thái dương”, năng lượng tích cực này sẽ phát tỏa, giúp chủ nhân được bảo vệ.

Ngoài ra, còn có quan niệm rằng hai vai và đỉnh đầu mỗi người tạo thành hình ngọn lửa, tượng trưng cho tính dương, việc đập vào vai hay vào đầu một người giống như làm giập ngọn lửa dương khí của người ta, vì vậy, nên tránh vỗ vai, vỗ đầu người khác.

Không phơi quần áo về đêm, vào tháng 7 âm, người ta thường đốt quần áo giấy cho gia tiên, ở mâm cúng chúng sinh, nhiều người cũng chuẩn bị một ít quần áo giấy cho các cô hồn phiêu bạt. Mâm cúng Rằm tháng 7 đặc trưng với đồ ăn và vàng mã, quần áo giấy. Dịp này, các “vong nhân” đều muốn có quần áo mới, nhưng có những “vong nhân” không người thân thích, không ai đốt quần áo giấy cho, vì vậy, sẽ dễ bị thu hút bởi quần áo phơi đêm và muốn… thử mặc.

Không giương ô về đêm. Hình ảnh chiếc ô tránh nắng, tránh “dương khí”, từ xa xưa đã luôn gắn liền với sự nương náu của các “vong nhân”. Một chiếc ô được giương lên về đêm giống như… lời mời các “vong nhân” vào trú ngụ dưới tán ô.

Người Á Đông thường tin rằng những loài côn trùng như bướm, châu chấu… bay vào nhà vào dịp này là vong linh gia tiên về thăm con cháu. Vì vậy, không bao giờ người ta giết những côn trùng này.

Một điều kiêng kỵ mang màu sắc công nghệ đương đại, đó là tránh chụp ảnh về đêm. Từ lâu đã có nhiều bức ảnh, đoạn phim gây tranh cãi khi xuất hiện “hình ảnh lạ” trong khuôn hình. Vì vậy, những người hay kiêng khem thường tránh chụp ảnh về đêm trong tháng 7 âm bởi sợ rằng ống kính sẽ vô tình chụp lại một “vong nhân” đi ngang.

Không tổ chức hôn lễ trong tháng 7 âm bởi cỗ cưới sẽ thu hút những “ma đói” không người thờ phụng đến “vầy cỗ”. Không chống đũa trong bát cơm bởi cây đũa trông tựa nén hương – vốn là “chiếc thang” kết nối âm dương.

Chống đũa trong bát giữa bữa ăn của người Á Đông vừa là sự khiếm nhã đối với những người xung quanh, vừa là điều kiêng kỵ trong quan niệm tâm linh, bởi đôi đũa lúc này giống như “chiếc thang” mời các vong đói vào ăn bát cơm của người chống đũa.

Tránh nói một mình. Đôi khi trong cuộc sống chúng ta vẫn hay tự nhủ với mình điều gì đó và buột ra thành lời. Trong tháng 7 âm, khi các “vong nhân” trở về dương thế, người ta thường tránh nói một mình, sợ các “vong nhân” đi ngang tưởng nhầm người dương đang muốn trò chuyện với mình.

Tất cả những điều kiêng kỵ trên đây chỉ là một góc nhìn thú vị về những quan niệm dân gian truyền thống Á Đông trong ngày Rằm tháng 7 – một dịp lễ mang đậm màu sắc tâm linh với nhiều nét đẹp văn hóa thể hiện những ẩn ức trong tâm thức người phương Đông.

Bích Ngọc
Tổng hợp

Sự tích lễ Vu Lan

Theo kinh Vu Lan, ngày xưa, Mục Kiền Liên đã tu luyện được nhiều phép thần thông. Mẫu thân ông là bà Thanh Đề đã qua đời, ông tưởng nhớ và muốn biết bây giờ mẹ ra sao nên dùng mắt phép nhìn khắp trời đất để tìm. Thấy mẹ mình vì gây nhiều nghiệp ác nên phải sinh làm ngạ quỷ, bị đói khát hành hạ khổ sở, ông đã đem cơm xuống tận cõi quỷ để dâng mẹ. Nhưng do đói ăn lâu ngày nên mẹ của ông khi ăn đã dùng một tay che bát cơm của mình để tránh không cho các cô hồn khác đến tranh cướp. Vì vậy khi bát đưa lên miệng, thức ăn đã hóa thành lửa đỏ.

Mục Kiền Liên quay về tìm Phật để hỏi cách cứu mẹ, Phật dạy rằng: “Dù ông thần thông quảng đại đến đâu cũng không đủ sức cứu mẹ ông đâu. Chỉ có một cách nhờ hợp lực của chư tăng khắp mười phương mới mong giải cứu được. Ngày Rằm tháng bảy là ngày thích hợp để cung thỉnh chư tăng, hãy sắm sửa lễ cúng vào ngày đó”.

Vu Lan ăn chay…

… và làm từ thiện. (ảnh: trao quà cho trẻ em mồ côi ở huyện Đại Lộc – Quảng Nam)

Làm theo lời Phật, Mục Kiền Liên đã giải thoát được mẹ. Phật cũng dạy rằng chúng sinh ai muốn báo hiếu cho cha mẹ cũng theo cách này (Vu Lan Bồn Pháp). Từ đó ngày lễ Vu Lan ra đời.

Bông hồng cài áo

Tháng Bảy, mùa Vu Lan về cùng với ngày Rằm xá tội vong nhân. Ngày nay trong lễ này, người Việt ta có một “quy ước”: nếu ai đó còn mẹ sẽ được cài một bông hoa màu hồng lên áo. Ai đã mất mẹ thì cài hoa trắng. Người cài hoa trắng sẽ thấy như một sự nhắc nhở, sẻ chia, không bao giờ quên ơn cha mẹ. Người được hoa hồng sẽ sung sướng vì biết rằng mình còn có mẹ.

Hoa hồng đỏ cho những ai còn có mẹ trên đời

Hồng trắng ngậm ngùi cho những ai không còn mẹ

Bông hồng cài áo thực ra là tên một đoạn văn viết về Mẹ của Thiền sư Thích Nhất Hạnh và cũng là tên một ca khúc do nhạc sĩ Phạm Thế Mỹ sáng tác trong thập niên 1960, lấy ý từ bài viết trên.

Theo Hòa thượng Thích Nhất Hạnh, bông hoa hồng trong cách nhìn của người Việt là loài hoa thông dụng và dễ thương, được nhiều người yêu thích nhất. Loài hoa này còn mang quy ước biểu hiện của tình yêu thương của loài người. Chính vì thế Hòa thượng đã chọn bông hoa hồng làm biểu tượng cho lễ Vu Lan báo hiếu của nhà Phật và viết ấn phẩm “Bông Hồng Cài Áo” vào tháng 8 năm 1962.

Sung sướng khi được chọn hoa hồng đỏ (hồng vàng dành cho các Thầy)

Để làm mọi người hiểu hơn về điều này, chính bản thân Hòa thượng đã làm lễ cài Bông hồng đầu tiên cho tăng ni và phật tử ở chùa Pháp Hội, Sài Gòn. Từ đó các chùa và các tổ chức gia đình phật tử đã nhân rộng thành lễ cài Bông hồng trong dịp lễ Vu Lan báo hiếu như hiện nay.

Ý nghĩa nhân văn

Không kìm được nước mắt trong ngày Vu Lan

Làm lễ, tụng kinh và trì chú Đại bi dịp lễ này

Ngày lễ Vu Lan là dịp “nhắc nhở” các thế hệ con cháu chúng ta nhớ tới công ơn dưỡng dục sinh thành của cha mẹ, ông bà, tổ tiên cũng như những đóng góp to lớn của các anh hùng dân tộc, những người có công với đất nước. Ðồng thời giúp chúng ta tiếp cận được những ý nghĩa giáo dục đầy nhân bản của văn hoá Phật giáo đó là “Từ, bi, hỷ, xả”, “vô ngã, vị tha”, “uống nước nhớ nguồn”, “ăn quả nhớ người trồng cây”.

Một mùa Vu Lan nữa lại về, nhắc nhở mỗi con người chúng ta bài học sâu sắc về chữ Hiếu thiêng liêng, đừng để đến khi cài hoa trắng lên ngực mới hối hận vì chưa tròn chữ Hiếu.

Bài và ảnh: Việt Hùng

Hòa thượng Thích Thanh Nhiễu

Hòa thượng cho rằng, trong ngày lễ Vu Lan – báo hiếu cha mẹ, chúng sinh nên ăn chay niệm Phật, làm những việc từ thiện cứu giúp người nghèo khổ nơi trần gian và phóng sinh tích đức.

Thưa hòa thượng, tục lệ đốt vàng mã được xuất xứ từ đâu?

Quan niệm đốt vàng mã xuất phát từ Trung Quốc và đã du nhập vào VN từ rất lâu, gắn với tiềm thức của nhiều thế hệ. Không chỉ ngày lễ Vu Lan, ngày rằm tháng 7 mà nhiều ngày lễ khác như Tết Nguyên đán, giỗ chạp, ngày 15 hay mồng 1 âm lịch hằng tháng người dân vẫn mua tiền vàng và các đồ vàng mã mô phỏng đồ dùng sinh hoạt để đốt cúng cho người thân đã khuất.

Không chỉ đốt vàng mã, việc đốt các hình nhân thế mạng cũng được lạm dụng nhiều. Đây cũng là xuất phát từ các triều đại Trung Quốc xa xưa, khi nhà vua băng hà thì tất cả cung nữ, người hầu sẽ phải bị chôn theo để hầu hạ dưới âm phủ. Sau này, họ thấy việc đó độc ác quá nên mới dùng các hình nhân thế mạng để thay vào.

Lễ Vu Lan là dịp để nhiều người thể hiện tình cảm của người con tới cha mẹ, ông bà. Tuy nhiên nhiều người vẫn cho rằng phải đốt thật nhiều vàng mã mới là có hiếu, thưa hòa thượng?

Phật giáo VN không ủng hộ việc đốt vàng mã, vì đó là hành động mê tín. Ngay trong những đám tang hoặc ngày giỗ của các nhà sư, hòa thượng, tuyệt nhiên không hề có một tờ giấy vàng mã não được dùng để hóa. Hóa nhiều tiền vàng để thể hiện sự hiếu đức và kỳ vọng sự may mắn cho bản thân là nhận thức không đúng.

Đạo Phật luôn khuyên con người coi trọng quy luật nhân – quả: Người làm điều thiện cho người khác, cho xã hội và cộng đồng thì sẽ gặp may mắn phúc đức và ngược lại. Lễ Vu Lan là dịp để mọi người nhìn lại chính mình, nhìn lại những việc đã làm để  báo hiếu trước công đức sinh thành, nuôi nấng của cha mẹ, ông bà.

Cha mẹ vất vả sinh thành ra chúng ta sau 9 tháng 10 ngày. Cha mẹ không quản ngại công sức chăm sóc khi chúng ta ốm đau, khi chúng ta chập chững những bước đi đầu tiên, học hành… để chúng ta mới được như ngày hôm nay. Khi khỏe mạnh, cha mẹ thường không mong các con cái giúp đỡ mình. Nhưng khi già yếu hoặc ốm đau, cha mẹ rất cần sự quan tâm của con cái. Những lúc đó, các cụ rất hay suy nghĩ và tủi thân nếu con cái không chăm sóc, thăm hỏi kịp thời. Những ai còn cha mẹ đang sống trên đời thì nên làm nhiều hành động hiếu nghĩa, kẻo khi cha mẹ mất đi thì không còn cơ hội đền đáp.

Thay vì chuẩn bị những đồ vàng mã đắt tiền để hóa trong dịp lễ Vu Lan, mọi người nên có những hành động thực tế chăm sóc tới sức khỏe, giấc ngủ của cha mẹ. Với những ai không còn cha mẹ trên đời nên dành thời gian làm việc thiện, giúp người nghèo trong xã hội.

Nhiều gia đình vẫn quan niệm “trần sao âm vậy” nên còn quá chú trọng tới việc đốt vàng mã, thưa hòa thượng?

Tại nhiều chùa, tôi chứng kiến không ít gia đình tới cúng vong chuẩn bị các mô hình nhà ba tầng, ôtô, nồi cơm điện, tủ lạnh. Vàng mã thường làm từ các loại giấy tái chế và có nhiều hóa chất tạo màu. Người đốt vàng mã bị hại phổi, khói cùng tro than gây ô nhiễm môi trường. Đem tiền thật đi mua tiền giả để đốt thật là lãng phí và vô nghĩa. Đức Phật và cha mẹ đã khuất đâu có cần tiền bạc! Làm gì có chuyện các cụ đã mất lại “về” báo cho con cháu là “con ơi chuẩn bị tiền vàng để hóa cho bố mẹ!”.

Nhiều người với tư tưởng “trần sao âm vậy”, nghĩ rằng mình được sung sướng với các tiện nghi vật chất thì cũng mong muốn cho cha, mẹ ông bà đã khuất được điều đó. Những đồ vàng mã thành tro bay tứ tung thì sao mà có thể ghép lại được?

Cứ giả sử bàn tiếp về chuyện “trần sao âm vậy”, nếu thế thì dưới âm phủ cũng có người thợ may áo, nhà băng, nhà sản xuất, cha mẹ mình cũng có thể tự phục vụ được chứ sao lại phải gửi xuống! Đây là những suy nghĩ mê tín và lệch lạc.

Dường như năm nào, nhà chùa cũng khuyến cáo các phật tử việc đốt vàng mã là thừa và lãng phí, nhưng sao việc này vẫn chưa giảm, thưa hòa thượng?

Từ góc độ nhận thức, việc đốt vàng mã đã có từ lâu đời nên phải chấp nhận giảm từ từ. Nhà chùa chỉ khuyên răn nhưng khi người dân đem đến thì không thu và cấm họ đốt được. Trong nhiều buổi giảng đạo, chúng tôi thường nhấn mạnh việc không dùng vàng mã. Tuy nhiên, đa số người tới nghe là các cụ già và người lớn tuổi. Thanh niên rất cần nghe nhưng lại bận phải đi kiếm tiền.

Ở các chùa, người làm lễ thường mua 5 lễ tiền vàng thì nay bớt đi mua 3 lễ thôi, nếu ai mua 3 lễ thì bớt xuống 1 lễ. Cứ bớt dần thì sẽ đến lúc dừng hẳn. Còn ở gia đình thì khó hơn. Giả sử người con dâu được bố hoặc mẹ sai đi mua bộ quần áo hay xấp tiền vàng để hóa cho các cụ.

Cô con dâu bảo không mua thì dễ bị hiểu lầm là “tiếc mấy đồng tiền vàng đốt cho ông, bà”. Đây là điều khó. Bởi vậy, mình cứ giảm đi dần dần. Bao giờ mọi người hiểu ra thì không đốt nữa. Cũng giống như việc hút thuốc lá, uống rượu. Dù ai cũng biết là có hại nhưng để dừng và bỏ ngay thì không phải ai cũng làm được, cũng như việc vượt đèn đỏ giao thông, hằng ngày vẫn còn rất nhiều trường hợp vi phạm.

Thưa hòa thượng, bên cạnh yếu tố về nhận thức, liệu có biện pháp nào song hành để dừng tập tục đốt vàng mã?

Tôi cho rằng nên chú ý tới cái gốc, đó là từ khâu sản xuất vàng mã. Nếu cấm được nguồn sản xuất thì sẽ có hiệu quả tốt. Tuy nhiên, nhiều địa phương vẫn để cho sản xuất vàng mã phát triển để thu được tiền thuế nên khó cấm.

Cũng như mặt hàng thuốc lá, dù nhiều cách để hạn chế mặt hàng này nhưng không dừng các nhà máy sản xuất thuốc lá thì làm sao cấm được triệt để? Tiền thuế thu được từ sản xuất thuốc lá liệu có đủ tiền để chữa bệnh cho những bệnh nhân ung thư vì thuốc lá không?

Tất nhiên, nhiều người sẽ nói là cấm nhà máy thuốc lá hoạt động thì thu nhập của hàng ngàn công nhân ra sao?

Nói vậy thì tại sao vùng làng nghề pháo Bình Đà (Hà Tây cũ, nay là Hà Nội) gây ra bao tai nạn nhưng khi cấm sản xuất pháo và chuyển đổi ngành nghề thì đời sống người dân nơi đây vẫn phát triển tốt? Bởi vậy, nếu cứ nói là không mang hoặc không lễ bằng vàng mã tại chùa là không cấm được. Nhà chùa không bao giờ bán vàng mã. Người dân mang từ đâu đến chứ chúng tôi không dám thu của họ.

Xin cảm ơn hòa thượng.

Theo Hoàng Mạnh
 Lao Động

Bản chất của ngày Rằm tháng 7 cũng giống như lễ Vu Lan, vốn là để tỏ lòng hiếu thảo với tổ tiên. Người ta quan niệm, vào ngày 15/7 âm lịch, những linh hồn người chết ở dưới âm phủ sẽ được xóa bỏ mọi tội lỗi. Theo tín ngưỡng dân gian, đây là ngày mở cửa âm phủ, “xá tội vong nhân” (bỏ qua mọi tội lỗi cho người chết).

Vào ngày này, bên cạnh mâm cúng gia tiên, nhiều gia đình còn có lễ cúng cô hồn (thường vào buổi chiều) dành cho các vong linh không nhà cửa, không nơi nương tựa, không có thân nhân thờ cúng.

Theo truyền thuyết, ngày Rằm tháng 7 bắt đầu được biết tới trong nhân gian từ khi Bồ tát Mục Kiền Liên đại hiếu cứu mẹ ra khỏi kiếp ngạ quỷ (quỷ đói). Chính từ truyền thuyết này mà ngày lễ Vu Lan cũng được sinh ra, trở thành ngày để tưởng nhớ công ơn cha mẹ.

Mục Kiền Liên vốn là một vị cao tăng, tu luyện được nhiều phép thần thông. Mẫu thân ông là bà Thanh Đề khi đó đã qua đời, ông nhớ mẹ và muốn biết bây giờ mẹ như thế nào nên đã dùng mắt thần nhìn khắp trời đất để tìm.

Ông thấy mẹ mình vì gây nhiều nghiệp ác khi còn sống nên phải làm ngạ quỷ, bị đói khát hành hạ khổ sở, ông đã đem cơm xuống tận cõi quỷ để dâng mẹ. Tuy nhiên, mỗi khi bà đưa thức ăn lên miệng thì thức ăn đều hóa thành lửa đỏ.

Mục Kiền Liên quay về tìm Phật để hỏi cách cứu mẹ, Phật dạy rằng: “Chỉ có một cách là nhờ hợp lực của chư tăng khắp mười phương mới mong giải cứu được. Ngày Rằm tháng 7 là ngày thích hợp để cung thỉnh chư tăng, hãy sắm sửa lễ cúng vào ngày đó”.

Làm theo lời Phật, mẹ của Mục Kiền Liên đã được giải thoát trong ngày Rằm tháng 7 để quay về thăm con và được hưởng những lễ vật mà con dâng lên. Phật cũng dạy rằng: chúng sanh ai muốn báo hiếu cho cha mẹ hãy theo cách này. Từ đó, ngày lễ Vu Lan ra đời.

Về bản chất, Rằm tháng 7 và lễ Vu lan rất giống nhau. Rằm tháng 7 là cách gọi dân dã trong nhân gian còn lễ Vu lan là ngày lễ lớn của Phật giáo.

Ở nhiều nước Á Đông, ngày Rằm tháng 7 là dịp để người sống tỏ lòng hiếu thảo với cha mẹ, ông bà đã mất, cũng là dịp để giúp đỡ những linh hồn đói khát.

Ở Việt Nam, Rằm tháng 7 là dịp lễ lớn, cả nhà chùa và các gia đình đều làm lễ. Lễ này thường được làm vào ban ngày, tránh làm vào xẩm tối vì lúc này mặt trời đã lặn, cửa âm phủ đã đóng. Vào ngày này, những gia đình có điều kiện đều cúng hai mâm: một mâm cúng tổ tiên tại bàn thờ và một mâm cúng chúng sinh (cúng cô hồn) đặt ở sân trước nhà hoặc trên vỉa hè.

Trên mâm cúng tổ tiên, gia đình bày một mâm cỗ mặn, tiền vàng và những vật dụng cá nhân dành cho người cõi âm làm bằng giấy (vẫn gọi là đồ hàng mã) những mong người cõi âm có được một cuộc sống tiện nghi, đầy đủ giống như người dương thế.

Trên mâm cúng chúng sinh, lễ vật gồm có: quần áo chúng sinh bằng giấy nhiều màu, các loại bỏng gạo, ngô khoai, bánh kẹo, cháo trắng hoặc cháo hoa, tiền vàng, nước lã hoặc rượu, cốc gạo trộn lẫn với muối (cốc này sẽ được rắc ra vỉa hè hoặc sân nhà khắp tứ phía sau khi cúng xong) và còn có thể cài thêm cả chút tiền lẻ.

Cô hồn thực ra là ma đói, không nơi nương tựa, không người thờ cúng, khi cúng chúng sinh xong người ta thường gọi những đứa trẻ xung quanh đến rồi cho chúng cùng nhảy vào tranh cướp mâm cúng, hình ảnh đó tượng trưng cho những cô hồn đang cướp cỗ.

Ngoài ra, vào ngày này, ở chùa cũng hay có lễ phóng sinh, thả chim, thả cá về với môi trường sống của chúng.

Ngoài ra, ở một số vùng miền của Việt Nam, trong ngày lễ Vu Lan, vốn được coi là ngày dành cho mẹ, những người có mẹ còn đang sống sẽ cài một bông hồng đỏ lên áo và sẽ báo hiếu mẹ trong ngày này. Những người không còn mẹ nữa sẽ đeo một bông hồng trắng, tới chùa cầu kinh để linh hồn mẹ được an lành, siêu thoát.

Ở Nhật Bản, ngày lễ này thường được tổ chức vào Rằm tháng 7 hoặc Rằm tháng 8. Trong ngày này, để bày tỏ những ước nguyện của mình với gia tiên đã khuất, người ta viết ước nguyện ra giấy rồi treo lên cây trúc với hy vọng điều ước đó sẽ trở thành hiện thực.

Ngày lễ Rằm tháng 7 ở Nhật Bản qua nhiều đời đã dần mang thêm một nét nghĩa mới, trở thành dịp để gia đình đoàn tụ, khi đó, những người đi làm ở xa cũng sẽ quay về nhà để cả đại gia đình thăm viếng mộ tổ tiên.

Vào dịp này, ở Nhật cũng thường tổ chức những hoạt động văn hóa – văn nghệ, những điệu múa truyền thống là không thể thiếu. Tục lệ này đã được duy trì trong suốt hơn 500 năm.

Ở Trung Quốc, các tục lệ có nhiều nét tương đồng với người Việt Nam. Thêm vào đó, người Trung Quốc còn có tục thả thuyền giấy hoặc đèn hoa đăng trên sông vào buổi tối như một cách để chỉ đường dẫn lối cho những linh hồn phiêu dạt khỏi bị lạc, biết đường trở về âm phủ trước khi cửa đóng hẳn.

Ở Singapore và Malaysia, những buổi văn nghệ quần chúng là nét văn hóa nổi bật trong dịp lễ này. Những sân khấu dựng tạm là nơi để các ca sĩ, vũ công nghiệp dư biểu diễn. Tiền dựng rạp và thuê người biểu diễn sẽ do người dân địa phương cùng nhau quyên góp.